Katten en poezen: alles over de kat op een rij

Katten en poezen zijn hetzelfde dier. "Kat" is de naam van de soort, een poes is een vrouwtje en een kater een mannetje, al zeggen veel mensen ook gewoon "poes" tegen elke kat. Ongeveer een op de vier Nederlandse huishoudens heeft er een of meer in huis. Op deze pagina vind je de basis over katten: hoe oud ze worden, wat ze wegen, waar ze vandaan komen, hoe ze leven en wat ze van jou nodig hebben. Per onderwerp verwijzen we je door naar onze uitgebreide gidsen.

Waarom zijn katten zo populair? Een paar redenen die katteneigenaren steeds noemen:

• Zelfstandig: een volwassen kat kan een werkdag prima alleen thuis zijn en vraagt minder constante aandacht dan een hond. Hoe lang precies lees je in hoe lang kan een kat alleen zijn.
• Gezelschap: tegelijk zoeken de meeste katten wel degelijk contact. Een spinnende kat op schoot geeft veel mensen rust.
• Deel van het gezin: katten groeien op met kinderen en andere huisdieren, en hun eigenzinnige gedrag zorgt voor veel plezier in huis.
• Voor elk huis een kat: van de slanke Siamees tot de pluizige Pers, elk ras heeft een eigen karakter en uiterlijk.

Kat of poes: wat is het verschil?

Het verschil tussen een kat en een poes zit alleen in de naam. "Kat" is de algemene term voor het dier, "poes" is het woord voor een vrouwelijke kat en "kater" voor een mannelijke. In de spreektaal gebruiken veel Nederlanders en Vlamingen "poes" voor elke kat, ook voor een kater. Een kat die nog niet volwassen is, heet een kitten.

Het geslacht maakt voor het karakter minder uit dan veel mensen denken, zeker als de kat gecastreerd of gesteriliseerd is. Waar katers en poezen wel verschillen, lees je in poes of kater: het verschil in karakter, uiterlijk en gedrag.

Algemene informatie

Leeftijd

Een huiskat wordt gemiddeld 12 tot 15 jaar oud, en een kat van 20 is geen uitzondering. Wat meetelt: genetica, voeding, gewicht, of hij gecastreerd of gesteriliseerd is en of hij vrij buiten loopt. Katten die binnen blijven of in een afgeschermde tuin, leven gemiddeld langer, vooral omdat ze geen verkeer tegenkomen. Een jaarlijkse controle en vaccinaties helpen om problemen op tijd te vinden.

Hoe je de leeftijd van je kat omrekent naar mensenjaren en hoe oud de oudste kat ooit werd, lees je in hoe oud worden katten.

Biotoop

Een kat voelt zich thuis in een huis dat past bij zijn natuurlijke gedrag. Dat betekent een paar rustige slaapplekken, iets om aan te krabben, hoge plekken om vanaf te kijken, speelgoed om op te jagen en een kattenbak op een rustige plek. Wil je dat je kat buiten kan zijn zonder de risico's van vrij rondzwerven, dan is een afgeschermde tuin of balkon (een "catio") een goede middenweg. Hoe je dat aanpakt, lees je in kattennet, kattenren of schuttingroller.

Gewicht

Een gemiddelde huiskat weegt ongeveer 3,5 tot 4,5 kilo. Katers zijn meestal zwaarder dan poezen, en gecastreerde en gesteriliseerde katten zijn gemiddeld zwaarder dan katten die dat niet zijn. Grote rassen vallen erbuiten: een Maine Coon-kater weegt al snel 6 tot 9 kilo.

Een gezond gewicht doet ertoe. Overgewicht vergroot de kans op diabetes en gewrichtsproblemen, en Brits onderzoek (Royal Veterinary College, 2024) liet zien dat katten die flink boven of onder het normale gewicht voor hun ras en geslacht zitten, gemiddeld korter leven. Valt je kat zonder duidelijke reden af, laat dat dan nakijken. Je dierenarts kan beoordelen of je kat te zwaar of te licht is.

Lengte

Een gewone huiskat is zonder staart zo'n 45 centimeter lang, en daar komt de staart nog bij. Grote rassen als de Maine Coon halen met staart ongeveer een meter. De langste huiskat ooit was een Maine Coon van 123 centimeter (Guinness World Records). Wie wil weten welke rassen het grootst en het kleinst zijn, leest verder in de grootste kat ter wereld en de kleinste kat ter wereld.

De meeste katten zijn rond hun eerste verjaardag uitgegroeid. Grote rassen groeien langer door, een Maine Coon pas na een jaar of drie. Meer daarover in wanneer is een kat volwassen.

Historie van katten en poezen

De huiskat stamt af van de Afrikaanse wilde kat (Felis lybica). Het samenleven met mensen begon ongeveer 10.000 jaar geleden in het Nabije Oosten, toen de eerste boeren graan gingen opslaan. Die voorraden trokken muizen aan en de muizen trokken wilde katten aan. Katten die minder schuw waren voor mensen, vonden daar makkelijk eten en kregen meer jongen. Zo ontstond de huiskat grotendeels vanzelf, zonder dat mensen er bewust op fokten. Het oudste bewijs is een graf op Cyprus van zo'n 9.500 jaar oud, waarin een mens samen met een kat begraven ligt.

In het oude Egypte kreeg de kat een bijzondere plek. Katten hielden huizen en graanschuren vrij van knaagdieren en werden vereerd. De godin Bastet werd afgebeeld met een kattenkop, en grote aantallen katten werden gemummificeerd.

Naar Europa kwam de huiskat later dan lang werd gedacht. Een genetisch onderzoek uit 2025 (gepubliceerd in Science) laat zien dat huiskatten pas ongeveer 2.000 jaar geleden vanuit Noord-Afrika in Europa kwamen, in de tijd van het Romeinse Rijk. Ze verspreidden zich langs handelsroutes en Romeinse legerplaatsen, waar ze de voorraden tegen ratten en muizen beschermden.

De meeste kattenrassen die je nu kent, zijn veel jonger. Gericht fokken op uiterlijk kwam pas echt op gang in de negentiende eeuw. De eerste grote kattententoonstelling werd in 1871 in het Crystal Palace in Londen gehouden. Sindsdien zijn er tientallen erkende rassen bijgekomen, van de statige Maine Coon tot de Siamese kat met haar blauwe ogen.

Leefgebied van katten en poezen

Katten leven op bijna elk continent, meestal omdat mensen ze meenamen. Ze redden zich in de stad, op het platteland en in heel verschillende klimaten.

Binnenkatten vinden hun hele wereld in huis: verstopplekken, een zonnige vensterbank, speeltjes om op te jagen. Dat is veiliger, maar vraagt van jou dat je zorgt voor genoeg beweging en afwisseling.

Buitenkatten hebben een eigen territorium van tuinen, straten of akkers, en kunnen daar hun jachtgedrag kwijt. Daar staan risico's tegenover zoals verkeer, gevechten met andere katten en ziektes. Wanneer je een kitten of een nieuwe kat voor het eerst naar buiten laat, en wanneer je hem beter binnen houdt, lees je in wanneer mag je kat naar buiten. Wil je je kat in je eigen tuin houden, kijk dan bij katten in de tuin houden.

Sommige rassen passen beter bij een bepaald klimaat. De Noorse Boskat heeft een dichte, waterafstotende vacht voor de kou, terwijl een vrijwel haarloze Sphynx juist een warme binnenomgeving nodig heeft.

Uiterlijke kenmerken van een poes

Hoe een kat eruitziet, hangt sterk af van het ras. Wat alle katten delen: een soepel, gespierd lichaam, scherpe zintuigen en intrekbare nagels die van ze goede jagers en klimmers maken.

De vacht loopt uiteen van de bijna kale Sphynx tot de lange, dikke vacht van de Maine Coon en de Pers. Kleuren en patronen zijn er in alle soorten: effen, gestreept of gevlekt (cyperse katten), tweekleurig, schildpad of lapjes. Een lapjeskat is bijna altijd een poes, omdat de genen voor rood en zwart op het X-chromosoom liggen en een poes er daar twee van heeft.

De ogen zijn groot en kunnen amber, groen, koperkleurig of helderblauw zijn. Soms heeft een kat twee verschillende kleuren ogen, dat heet heterochromie. De oren zijn bij de meeste katten rechtopstaand en puntig, bij sommige rassen met plukjes haar op de punten zoals bij de Maine Coon. De staart helpt bij het evenwicht en varieert van het stompje of de ontbrekende staart van de Manx tot de volle pluimstaart van de Noorse Boskat.

De snorharen zijn zeer gevoelig. Een kat gebruikt ze om in het donker de weg te vinden en om te voelen of hij ergens door past. Knip ze daarom nooit af.

Kattenrassen

Er zijn tientallen erkende kattenrassen, elk met een eigen karakter en eigen verzorging. Wil je een eerste indruk, begin dan bij de mooiste kattenrassen ter wereld. Heb je kinderen in huis, kijk dan bij de beste kattenrassen voor gezinnen. Per ras hebben we uitgebreide pagina's over onder meer de Maine Coon, de Britse Korthaar, de Ragdoll, de Siamese kat, de Bengaalse kat, de Noorse Boskat en de Perzische kat. Ben je allergisch, lees dan eerst hypoallergene katten: bestaan ze?

Leefwijze en gedrag van katten

Katten jagen alleen en zijn sterk gebonden aan hun territorium. Dat gebied is hun voedselbron en hun veilige plek om te rusten. Ze markeren het met geur, door kopjes te geven tegen meubels en mensen en door te krabben. Toch zijn katten sociaal flexibel: veel katten leven prima samen met andere katten, zeker als ze elkaar van jongs af kennen of rustig aan elkaar hebben kunnen wennen.

Katten zijn ook klimmers. Een hoge plek geeft overzicht over prooi en mogelijke gevaren, en daarom zoekt je kat de bovenkant van de kast of de vensterbank op. In huis kun je daar gebruik van maken met een krabpaal met plateaus of een klimwand.

Een kat praat vooral met zijn lichaam: staart, oren, ogen en houding. Wat die signalen betekenen, en wat kneden, kopjes geven of plotseling bijten zeggen, staat in onze gids over kattengedrag. Voor geluiden kun je terecht bij kattengeluiden en hun betekenis en waarom katten spinnen. Krabt je kat aan de bank, lees dan kat krabt meubels. Wil je een tweede kat erbij, dan helpt twee katten aan elkaar laten wennen.

Krolse poes

Een poes die niet gesteriliseerd is, wordt krols als ze vruchtbaar is. Dat kan al vanaf een maand of vier. Je herkent het aan luid en klaaglijk miauwen, veel kopjes geven en over de grond rollen, en een typische houding met het voorlijf laag en het achterlijf omhoog.

Een krolsheid duurt gemiddeld ongeveer een week. Wordt de poes niet gedekt, dan komt ze na een tot drie weken opnieuw krols, van het voorjaar tot in de herfst. Binnenkatten die veel kunstlicht krijgen, kunnen het hele jaar door krols worden. Een poes kan tijdens een krolsheid door meerdere katers gedekt worden, zodat kittens uit één nest verschillende vaders kunnen hebben.

Laten steriliseren voorkomt ongewenste nestjes en de onrust die bij elke krolsheid hoort. Wanneer en hoe je dat regelt, lees je in wanneer laat je je kat steriliseren. Is je poes al zwanger, kijk dan bij zwangere kat en hoeveel kittens krijgt een kat.

Voeding en voedsel van katten en poezen

Een kat is een echte vleeseter. In het wild eet hij muizen, vogels en andere kleine dieren, en daar haalt hij eiwitten, vetten, vitaminen, mineralen en vocht uit. Kattenvoer moet dat nabootsen.

• Kies volledig voer. Op het etiket staat dan "volledig voer" of "compleet voer". Dat betekent dat het alle voedingsstoffen bevat volgens de Europese richtlijnen (FEDIAF). Voer met "aanvullend voer" op het etiket is bedoeld als snack of aanvulling naast de maaltijd.
• Taurine is onmisbaar. Katten maken dit aminozuur niet zelf genoeg aan. Een tekort kan leiden tot een hartspierziekte en blindheid. Volledig kattenvoer bevat genoeg taurine.
• Natvoer en droogvoer. Natvoer bevat veel vocht en helpt een kat die weinig drinkt. Droogvoer is handig en goedkoper per dag. Veel eigenaren combineren beide. Zorg bij droogvoer extra goed voor vers water.
• Pas het voer aan de levensfase aan. Een kitten heeft meer energie en eiwit nodig, een oudere kat met weinig beweging juist minder calorieën.
• Niet van je bord. Chocolade, ui, knoflook, druiven en rozijnen zijn giftig voor katten. Melk is ook geen goed idee: veel volwassen katten verdragen lactose slecht en krijgen er diarree van.

Heeft je kat last van zijn huid, braakt hij vaak of heeft hij dunne ontlasting, dan kan een voedselallergie of gevoelige maag de oorzaak zijn. Overleg dan met je dierenarts voordat je zelf van voer wisselt.

Verder lezen over voeding:

• Goed kattenvoer kiezen: zo lees je het etiket en dit raden we aan.
• Het beste natvoer voor katten en heeft een kat natvoer nodig?
• Wanneer geef je katten eten? Een voerschema per leeftijd.
• Hoeveel water drinkt een kat per dag?
• Kattenvoer bij een gevoelige maag en welke kattensnoepjes gezond zijn.

Verzorging van katten en poezen

Katten houden zichzelf grotendeels schoon, maar een paar dingen moet je zelf doen.

• Borstelen: een kortharige kat is met een keer per week borstelen meestal goed geholpen. Langharige katten zoals de Pers en de Maine Coon moeten veel vaker, anders ontstaan klitten. Borstelen vermindert ook haarballen en geeft je de kans om de huid te controleren op vlooien en teken. Welke borstel je kiest, lees je in kattenborstels voor kortharige katten en de beste borstel voor een langharige kat.
• Nagels: buitenkatten slijten hun nagels meestal zelf. Bij binnenkatten en oudere katten is af en toe knippen nodig. Hoe je dat veilig doet, staat in nagels knippen bij je kat.
• Kattenbak: schep hem elke dag en verschoon hem regelmatig helemaal. Een schema vind je in hoe vaak moet je de kattenbak vervangen.
• Wassen: bijna nooit nodig. Alleen als je kat ergens in heeft gezeten wat hij niet zelf mag likken, of op advies van je dierenarts. Zie kat wassen.
• Verharen: elke kat verliest haar, in het voorjaar en najaar meer. Plotseling veel haarverlies of kale plekken zijn een reden om naar de dierenarts te gaan. Meer in kat verliest veel haar.

Verzorging gaat ook over hoe je kat zich voelt. Geef hem een paar rustige plekken waar hij zich kan terugtrekken, uitzicht naar buiten en elke dag een paar korte speelmomenten waarin hij kan jagen, besluipen en vangen. Een kat die zich verveelt, gaat vaak zelf iets zoeken om te doen, en dat is niet altijd wat jij wilt.

Gezondheid van je kat

Katten verbergen pijn en ziekte goed. Let daarom op veranderingen: minder eten of drinken, of juist veel meer, afvallen, plassen buiten de bak, verstoppen, minder poetsen of ineens anders gedrag.

Ga meteen naar de dierenarts als je kat moeilijk ademt of met open bek hijgt, probeert te plassen maar er komt niets uit (bij een kater is dat spoed), iets giftigs heeft gegeten zoals een lelie, flauwvalt of erg suf is. Heeft je kat langer dan een dag niets gegeten, bel dan ook je dierenarts.

Voorkomen is een groot deel van de zorg: een jaarlijkse controle, vaccinaties tegen onder meer kattenziekte en niesziekte, ontworming en bescherming tegen vlooien. Bij oudere katten komen nierproblemen, een te snel werkende schildklier, diabetes en gebitsproblemen veel voor, en die vind je bij een controle vaak eerder dan dat je ze thuis ziet.

In onze gids is mijn kat ziek? Symptomen en de bekendste kattenziektes vind je alle aandoeningen op een rij, met een link naar de uitgebreide pagina per klacht. Veel gelezen zijn ook kat verkouden, vlooien bij je kat, kat en kitten ontwormen en giftige planten voor katten.

Een kitten in huis

Een kitten gaat bij voorkeur pas rond 13 weken naar zijn nieuwe huis. Dat adviseert ook het LICG. In de weken daarvoor leert hij van zijn moeder en nestgenoten hoe een kat zich gedraagt en krijgt hij zijn eerste vaccinaties.

Zorg dat alles klaarstaat voordat hij komt. Begin met één rustige kamer waar zijn kattenbak, voer, water en een mand staan, en geef hem van daaruit langzaam de rest van het huis. Wat je allemaal nodig hebt, staat in de checklist kitten benodigdheden. Verder handig voor de eerste maanden:

• Het beste kittenvoer: wat een groeiende kat nodig heeft.
• Kitten ontwormen: het schema per leeftijd.
• Kitten bij een oudere kat: zo laat je ze aan elkaar wennen.
• Wanneer mag je kitten naar buiten?
• En als je nog een naam zoekt: de leukste kattennamen.

Spullen die je kat nodig heeft

Een kat heeft maar een handvol spullen nodig. Dit is de basis:

• Kattenbak en vulling: een bak die groot genoeg is en een vulling die je kat accepteert. Zie de beste kattenbak kiezen en de beste kattenbakvulling.
• Krabpaal: stevig en hoog genoeg om zich helemaal uit te rekken, anders kiest je kat alsnog de bank. Zie krabpaal kopen.
• Voer- en drinkbakjes: veel katten drinken meer uit een fontein. Lees drinkfontein voor je kat: helpt het?
• Slaapplek: een mand of hol op een rustige, warme plek. Zie de beste kattenmand kiezen.
• Reismand: voor elk bezoek aan de dierenarts. Zie beste reismand voor je kat.
• Speelgoed: een hengel met veren of een muisje waarmee jij samen met je kat speelt, werkt beter dan speelgoed dat alleen in de hoek ligt. Zie interactief kattenspeelgoed.

Laat je kat naar buiten, dan komen er misschien een kattenluik met chip en een gps-tracker bij.

Veelgestelde vragen