Hoe vaak moet je de kattenbak vervangen? Schema voor scheppen, verschonen en schoonmaken

Schep de kattenbak elke dag, het liefst twee keer. Ververs alle vulling en was de bak eens per 2 tot 4 weken als je klontvormende vulling gebruikt, en elke week bij vulling die niet klontert. De bak zelf vervang je als hij na een grondige wasbeurt blijft ruiken of krassen heeft. Bij een kunststof bak komt dat in de praktijk neer op ongeveer eens per jaar. Ben je zwanger, laat dan iemand anders de kattenbak doen.

Hoe vaak moet je de kattenbak verschonen?

Verschonen bestaat eigenlijk uit twee klussen: dagelijks scheppen en af en toe alles verversen. Het scheppen is de belangrijkste. International Cat Care, een Britse organisatie van kattendierenartsen, adviseert de bak minstens twee keer per dag uit te scheppen. Battersea en het RIVM houden het op minstens één keer per dag. Twee keer is beter, één keer is het minimum.

Waarom zo vaak? Verse urine ruikt nog nauwelijks. Pas als een plas blijft liggen, maken bacteriën er ammoniak van en gaat de bak stinken. Katten zijn daar veel gevoeliger voor dan jij. Een kat die een vieze bak ruikt, zoekt soms een andere plek, en dat is lastiger op te lossen dan een dagelijkse schepbeurt.

Na het scheppen vul je aan wat je eruit hebt gehaald. Katten graven graag, en onderzoek waar International Cat Care naar verwijst laat zien dat ze een laag van ongeveer 3 centimeter prettig vinden. Battersea noemt 3 tot 4 centimeter. Een te dunne laag gaat sneller ruiken, omdat de plas dan op de bodem komt.

Om de hoeveel dagen ververs je de kattenbak helemaal?

Dat hangt vooral af van je vulling. Klontvormende vulling pakt de plas samen in een klont die je er in zijn geheel uit haalt. De rest van de bak blijft schoon, dus je hoeft minder vaak alles te vervangen. Niet-klontvormende vulling zuigt de plas op zoals een spons. Zit die vol, dan gaat de hele bak in één keer ruiken. International Cat Care houdt deze ritmes aan:

• Klontvormende vulling (klei, bentoniet, klonterend hout of mais): alles eruit en de bak wassen eens per 2 tot 4 weken.
• Niet-klontvormende vulling (gewone kleikorrels, papier, houtkorrels in een gewone bak): elke week.

Twee typen vragen een eigen aanpak:

• Silica: de plas trekt in de kristallen en je schept tussendoor alleen poep. Fabrikanten noemen 3 tot 4 weken voor één kat. Eigenaren merken vaak dat het eerder nodig is, zeker in een warme week. Meer daarover in onze gids over silica kattenbakvulling.
• Houtkorrels in een zeefbak: de korrels vallen uit elkaar tot zaagsel en zakken door het rooster. De onderbak leeg je ongeveer eens per week bij één kat, vaker met meer katten. Lees verder bij kattenbakvulling houtkorrels.

Ga eerder over tot een volledige verversing als de bak ruikt vlak nadat je hebt geschept, als klonten uit elkaar vallen bij het scheppen, of als de vulling vochtig en donker wordt. Twijfel je welke vulling het minste werk geeft, kijk dan in onze gids over de beste kattenbakvulling.

Wat maakt dat je vaker moet verschonen?

• Meer katten op één bak. Twee katten op één bak betekent twee keer zoveel plas in dezelfde vulling. Houd liever één bak per kat plus één extra aan, het advies van zowel International Cat Care als Battersea.
• Een kleine bak. Minder vulling raakt sneller verzadigd.
• Een kat die veel plast. Katten met bijvoorbeeld een nierziekte of een te snel werkende schildklier plassen meer. International Cat Care noemt dat als reden om de bak vaker schoon te maken. Plast je kat ineens veel meer dan normaal, laat hem dan nakijken door je dierenarts.
• Warm weer. In de zomer gaat een bak sneller ruiken.

Kattenbak van een kitten

Voor een kitten geldt hetzelfde ritme: minstens twee keer per dag scheppen. Kittens proeven en spelen nog met vulling. De fabrikant van Dr. Elsey's raadt klontvormende klei af tot een kitten gespeend is, meestal rond 8 weken. Kies tot die tijd een niet-klontvormende vulling en let op of je kitten korrels eet. Welke vulling geschikt is, staat in onze gids over de beste kattenbakvulling. Groeit je kitten uit zijn eerste bakje, vervang het dan door een grotere bak.

Kattenbak schoonmaken: zo pak je de grote beurt aan

Bij elke volledige verversing was je ook de bak. Reken op een kwartier, plus droogtijd.

Wat je nodig hebt: een stevige vuilniszak, huishoudhandschoenen, een zachte borstel of doek, heet water, een mild afwasmiddel zonder parfum en verse vulling.

1. Handschoenen aan. Kattenpoep kan ziektekiemen bevatten, waaronder de parasiet die toxoplasmose veroorzaakt.
2. Alle vulling eruit. Kiep de bak leeg in de vuilniszak en knoop die goed dicht. Gebruikte vulling hoort bij het restafval, ook als het natuurlijke korrels zijn. Nooit door de wc. Meer daarover lees je in kan kattengrind in de groene container?
3. Bak wassen. Was de bak, de kap, het rooster en het schepje met heet water en een milde zeep zonder geur. International Cat Care noemt ook een biologisch wasmiddel, dat helpt urineresten af te breken. Gebruik een zachte borstel of doek, geen schuurspons.
4. Goed naspoelen. Er mogen geen zeepresten achterblijven die je kat ruikt.
5. Helemaal laten drogen. Natte vulling op een natte bodem klontert vast en gaat sneller ruiken.
6. Nieuwe vulling erin. Een laag van 3 tot 4 centimeter, gelijkmatig verdeeld. Een dun laagje zuiveringszout onder de vulling mag, al lost het een slecht schoonmaakritme niet op.
7. Handen wassen. Ook als je handschoenen droeg.

Gebruik je kattenbakzakken of een plastic hoes in de bak? International Cat Care merkt op dat katten met hun nagels in het plastic blijven haken, en dat vinden ze onprettig. Merk je dat je kat aarzelt of minder graaft, haal de hoes er dan uit.

Waarmee maak je de kattenbak schoon, en waarmee niet?

Heet water en een milde, ongeparfumeerde zeep zijn genoeg. Dit laat je staan:

• Bleek en chloor. Battersea raadt bleek en andere sterk ruikende ontsmettingsmiddelen af, omdat ze katten afschrikken. Daar komt bij dat bleek reageert met de ammoniak uit urine. Daarbij kan chloramine vrijkomen, een prikkelend gas.
• Schoonmaakmiddel met ammoniak. Volgens de Edmonton Humane Society laat dat een residu achter dat naar urine ruikt. Voor je kat ruikt de bak dan nog steeds vies, of juist naar een plek waar hij al eens heeft geplast.
• Dettol en vergelijkbare ontsmetters. International Cat Care waarschuwt dat middelen met chloorxylenol, die wit worden in water, giftig zijn voor katten.
• Sterk geurende middelen en azijn. Wat jij fris vindt, is voor een kattenneus vaak te veel. Ook geurblokjes en luchtverfrissers bij de bak helpen weinig. Lees waarom in luchtverfrisser bij de kattenbak: wel of geen goed idee.
• Schuursponsjes. Die maken krassen, en krassen houden geur vast.

Blijft de bak ruiken, ook na een grote beurt? Dan ligt het aan de bak zelf, de vulling of de plek. In kattenbak stinkt? Zo krijg je de ammoniaklucht weg lees je hoe je dat uitzoekt.

Wanneer moet je de kattenbak zelf vervangen?

Een kunststof kattenbak gaat niet eeuwig mee. Door het scheppen en graven krijgt de bodem fijne krasjes. Daarin trekken urine en bacteriën, en die krijg je er met wassen niet meer uit. De bak ruikt dan ook als hij net schoon is. Voor jou valt het misschien mee, je kat ruikt het wel.

Hoe lang gaat een kattenbak mee? Een vast getal is er niet, het hangt af van het plastic, het aantal katten en hoe fanatiek je kat graaft. Een veelgebruikte vuistregel komt van de Amerikaanse kattendierenarts Dr. Elsey, die zelf kattenbakvulling maakt: kunststof bakken nemen na verloop van tijd een geur aan die katten afstoot, vervang ze eens per jaar. Gebruik die regel als herinnering om eens kritisch naar je bak te kijken. Is hij na een jaar nog glad en geurloos, dan mag hij blijven.

Tekenen dat je een nieuwe kattenbak nodig hebt:

• De bak ruikt nog naar urine als hij net gewassen en droog is.
• De bodem is dof, ruw of zit vol krassen.
• Er zitten verkleuringen of aanslag in die er met heet water en zeep niet af gaan.
• Er zit een barst in, of een scharnier, klep of rand is kapot.
• Je kat is gegroeid en past er niet meer goed in. Een bak moet minstens anderhalf keer zo lang zijn als je kat, gemeten van neus tot staartbasis.
• Je kat begint de bak te mijden. Kijk dan ook naar andere oorzaken en sluit met je dierenarts uit dat hij pijn heeft bij het plassen.

Zoek je een bak die langer meegaat, kijk dan naar rvs. Dat krast minder en neemt geen geur op, al is het duurder en klinkt graven harder. Welke bakken goed zijn, open of dicht, groot of klein, lees je in onze gids over de beste kattenbak. Heb je een grote kat, zoals een Maine Coon, kijk dan bij de kattenbak voor een Maine Coon.

Zo wissel je de oude bak om voor een nieuwe

1. Zet de nieuwe bak op dezelfde plek, of een paar dagen naast de oude.
2. Gebruik dezelfde vulling die je kat gewend is. Verander niet de bak en de vulling tegelijk.
3. Kies een bak met ongeveer dezelfde instap. Een kat die gewend is aan een open bak, moet aan een kap of klepje vaak even wennen.
4. Gaat je kat erop, haal dan de oude bak weg en gooi hem bij het restafval of het plastic, afhankelijk van wat je gemeente zegt.

Weigert je kat de nieuwe bak, zet de oude dan terug en probeer het in kleinere stappen. Plast hij naast de bak, lees dan kat plast naast de kattenbak voor de oorzaken en oplossingen.

Zwanger en de kattenbak: toxoplasmose

Toxoplasmose wordt veroorzaakt door een parasiet die in de darmen van katten leeft. Vooral jonge katten en katten die buiten muizen vangen kunnen hem bij zich dragen. Via de poep komen cysten van de parasiet in de kattenbak terecht. Volgens het RIVM zijn die cysten na 48 uur besmettelijk. Wie de bak dagelijks schept, haalt de poep dus weg voordat die gevaarlijk wordt.

Voor de meeste mensen is toxoplasmose onschuldig. Het RIVM schat dat ongeveer 40 procent van de Nederlanders het al eens heeft gehad, vaak zonder het te merken. Tijdens een zwangerschap ligt dat anders. Raak je voor het eerst besmet terwijl je zwanger bent, dan kan je baby geïnfecteerd raken. Vroeg in de zwangerschap kan dat leiden tot een miskraam. Later in de zwangerschap is die kans kleiner, al kan je kind dan wel met afwijkingen aan bijvoorbeeld de ogen geboren worden.

Het advies van het RIVM is daarom:

• Maak de kattenbak iedere dag schoon.
• Ben je zwanger, laat dan iemand anders de kattenbak schoonmaken.
• Was altijd goed je handen na contact met aarde, zand of vuil, en draag handschoenen in de tuin.

Woon je alleen of lukt het echt niet om de bak uit handen te geven, bespreek dan met je verloskundige of huisarts hoe je het veilig doet. Hetzelfde geldt voor mensen met een verzwakte afweer, die volgens het RIVM ook ernstig ziek kunnen worden van toxoplasmose.

Minder werk met een automatische kattenbak?

Een automatische kattenbak schept de klonten kort nadat je kat is geweest en stopt ze in een afgesloten lade. Het dagelijkse scheppen valt dan weg, en omdat er nooit lang plas in de bak ligt, ruikt hij minder snel. Helemaal onderhoudsvrij is hij niet. Je leegt de lade, vult de vulling bij en maakt het apparaat volgens de handleiding geregeld helemaal schoon. Niet elke vulling werkt in elk apparaat, en niet elke kat vertrouwt een bak die beweegt.

Veelgestelde vragen