Kattengedrag: alles wat je moet weten over het gedrag van je kat

Kattengedrag lees je nooit aan één signaal af. Een kat praat met zijn hele lijf tegelijk: staart, oren, ogen, snorharen, houding en geluid. Kijk dus altijd naar het totaalplaatje en naar de situatie. Hieronder lees je per gedrag wat het meestal betekent, van spinnen en kneden tot sproeien en bijten, en wanneer gedrag een reden is om naar de dierenarts te gaan.

Waarom kattengedrag begrijpen loont

Katten laten niet graag zien dat er iets mis is. Pijn, ziekte en stress verbergen ze zo lang mogelijk, omdat een zwakke kat in het wild een makkelijke prooi is. Kleine veranderingen in gedrag zijn daarom vaak het eerste signaal dat je krijgt. Wie de gewone lichaamstaal van zijn kat kent, ziet die veranderingen eerder.

Het helpt ook in het dagelijks leven. Je weet wanneer je kat geaaid wil worden en wanneer hij genoeg heeft, waarom hij aan de bank krabt en hoe je dat ombuigt. Katten zijn geen kleine honden. Hun gezicht is minder beweeglijk, dus de signalen zijn kleiner. Daarom is het de moeite waard om ze te leren lezen.

Lichaamstaal van katten: staart, oren, ogen en houding

Deze tabel geeft de betekenis van de signalen die je het vaakst ziet. Lees ze altijd samen: een rechtopstaande staart bij platte oren betekent iets anders dan bij ontspannen oren.

Wat je ziet	Wat het meestal betekent
Staart recht omhoog, soms met een krul in het puntje	Vriendelijk, blij je te zien
Staart tussen de achterpoten of laag tegen het lijf	Angst, onzekerheid
Staart opzij gehouden, langzaam heen en weer zwiepend	Frustratie, irritatie
Dikke staart, bolle rug, kat staat zijwaarts	"Blijf uit mijn buurt": bang en klaar om zich te verdedigen
Kat ligt laag en slaat met de staart op de grond	Verdediging, voelt zich bedreigd
Oren naar voren, ontspannen	Rustig, op zijn gemak
Oren rechtop maar naar buiten gedraaid, kleine pupillen	Gefrustreerd
Oren plat tegen de kop, grote pupillen	Bang
Half gesloten ogen, langzaam knipperen	Ontspannen, vertrouwt je
Wijd open ogen en strak staren	Spanning, een confrontatie
Snorharen naar voren gewaaierd	Gespannen of heel alert
Snorharen plat tegen de wangen	Bang of nerveus
Rollen op de rug en buik laten zien	Vriendelijke begroeting of zin om te spelen

Staart

De staart is het makkelijkst te lezen. Een kat die met de staart recht omhoog op je af komt, is vriendelijk gestemd. Dat signaal gebruiken katten ook onderling als ze elkaar begroeten. Een staart die laag hangt of tussen de achterpoten zit, hoort bij een onzekere of bange kat.

Beweging zegt ook veel. Een staart die opzij wordt gehouden en langzaam heen en weer zwiept, betekent dat je kat gefrustreerd raakt. Slaat hij met zijn staart op de grond terwijl hij laag ligt, dan voelt hij zich bedreigd. Een plotseling dikke staart zie je als een kat ergens enorm van schrikt. Staat hij er ook nog zijwaarts bij met een bolle rug, dan wil hij groter lijken en zegt hij: kom niet dichterbij.

Oren

Ontspannen oren staan gewoon naar voren. Nieuwsgierige oren staan scherp naar voren gericht. Draaien de oren naar opzij of naar achteren, dan is je kat niet blij. Oren die helemaal plat tegen de kop liggen, horen bij een bange kat die zich wil verdedigen.

Ogen, pupillen en langzaam knipperen

Een kat die je met half gesloten ogen aankijkt en langzaam knippert, voelt zich op zijn gemak. Onderzoekers van de universiteiten van Sussex en Portsmouth lieten in 2020 zien dat katten vaker langzaam terugknipperen als hun eigenaar dat eerst doet, en dat ze eerder naar een onbekende toe komen die langzaam naar ze knippert. Wil je het zelf proberen? Kijk zacht, knipper langzaam en kijk daarna een fractie langs je kat heen.

Strak aanstaren werkt juist averechts. Voor een kat is staren een dreigement. Een kat die zich bedreigd voelt, kijkt vaak weg of knippert snel. Grote pupillen kunnen op angst of stress wijzen, maar ook op opwinding bij het spelen of gewoon op weinig licht. Kijk dus ook hier naar de rest van het lijf. Meer over hoe je kat ziet, lees je in welke kleuren een kat ziet en alles over de zintuigen van katten.

Snorharen

Ontspannen snorharen staan gewoon opzij. Als je kat gespannen of heel geconcentreerd is, bijvoorbeeld vlak voor hij een speeltje bespringt, waaieren ze naar voren. Een bange kat trekt ze juist plat tegen zijn wangen.

Houding en op de rug rollen

Een ontspannen kat ligt opgerold, zit met zijn pootjes onder zijn borst gevouwen of ligt languit uitgestrekt. Een bange kat maakt zich klein: kop en nek ingetrokken, buik laag bij de grond, vier poten stevig op de vloer zodat hij snel weg kan.

Rolt je kat voor je voeten op zijn rug en laat hij zijn buik zien, dan is dat een vriendelijke begroeting of een uitnodiging om te spelen. Of je dan over die buik mag aaien, is een tweede vraag. Veel katten vinden de buik een kwetsbare plek en grijpen je hand vast als je er toch aan komt. Waar de meeste katten wel graag geaaid worden, lees je in waar katten graag geaaid worden.

Kattengeluiden: miauwen, spinnen, trillers en sissen

Katten hebben een grote woordenschat aan geluiden. Ze vallen grofweg in drie groepen: zachte geluiden met de bek dicht (spinnen, trillers), miauwen, en geluiden met de bek open (sissen, grommen, krijsen). In onze blog over kattengeluiden en hun betekenis lees je ze allemaal. Hier de belangrijkste.

Miauwen

Volwassen katten miauwen nauwelijks tegen elkaar. Kittens miauwen naar hun moeder, en volwassen katten bewaren het miauwen vooral voor mensen. Dat komt doordat wij erop reageren: een kat die merkt dat een bepaald miauwtje tot eten of een open deur leidt, gaat dat vaker doen. Zo heeft elke kat een eigen "taal" met zijn baasje.

Gaat een oudere kat ineens veel meer miauwen of huilen, vooral 's nachts, laat hem dan nakijken. Dat kan bijvoorbeeld passen bij een te snel werkende schildklier of bij dementie bij katten.

Spinnen

Spinnen hoort meestal bij een tevreden kat die geaaid wordt of lekker ligt. Maar katten spinnen ook als ze aandacht of eten willen, en zelfs als ze gestrest zijn of pijn hebben, bijvoorbeeld bij de dierenarts. Spinnen betekent dus pas "ik ben blij" als de rest van het lijf ook ontspannen is. Hoe het spinnen ontstaat en waarom je kat soms trilt of knort, lees je in waarom katten spinnen.

Trillers, sissen en grommen

Een korte triller of "prrrp" is een vriendelijke begroeting. Moederpoezen gebruiken dat geluid ook om hun kittens te roepen. Sissen, grommen, blazen en krijsen zijn waarschuwingen: je kat is bang of boos en wil afstand. Ga er dan niet op in en geef hem ruimte.

Veelvoorkomend kattengedrag en wat het betekent

Kopjes geven en langs je benen strijken

Katten hebben geurklieren onder hun kin, bij hun mondhoeken, op hun wangen, aan de zijkant van hun voorhoofd en bij de staartbasis. Als twee katten die elkaar goed kennen elkaar begroeten, wrijven ze hun koppen en lijven langs elkaar en wisselen ze zo geur uit. Bij jou doen ze hetzelfde. Omdat ze niet bij je gezicht kunnen, nemen ze je benen.

Kopjes geven tegen meubels en deurposten doet je kat vooral in het hart van zijn territorium. Het hoort bij rust, geruststelling en een goede band. Vaak zie je je kat zich daarna even wassen: hij proeft dan jouw geur.

Kneden

Bij kneden duwt je kat afwisselend zijn voorpoten in iets zachts, vaak een deken of jouw schoot. Kittens doen dat bij het drinken om de melk bij hun moeder te laten stromen. Waarom volwassen katten het blijven doen, weet niemand precies. De meest gedeelde verklaring is dat het ze hetzelfde fijne, veilige gevoel geeft als toen. Er zitten ook geurklieren in de voetzooltjes, dus je kat laat tegelijk een beetje geur achter.

Doet het pijn met die nagels? Leg een dikke plaid op je schoot en houd de nagels kort. Lees ook hoe je de nagels van je kat knipt. Duw je kat niet boos weg, want kneden hoort bij een kat die zich goed voelt.

Likken

Katten besteden een groot deel van de dag aan wassen. Dat houdt de vacht schoon en verspreidt hun eigen geur. Katten die elkaar goed kennen, wassen ook elkaar, vooral rond kop en nek. Likt je kat jou, dan doet hij hetzelfde: het is sociaal gedrag dat bij een band hoort.

Te veel likken is iets anders. Zie je kale of dunne plekken, vaak op de buik, de binnenkant van de achterpoten of de flanken, dan kan er een vlooienallergie, jeuk, pijn (bijvoorbeeld van de blaas) of stress achter zitten. Ga dan naar de dierenarts. Meer hierover in kale plekken bij je kat.

Bijten tijdens het aaien of spelen

Ligt je kat heerlijk te genieten en bijt hij ineens in je hand? Dat heet aai-agressie en is heel gewoon. Katten houden van korte, frequente contactmomenten. Wij aaien liever lang achter elkaar, en voor veel katten wordt dat op een gegeven moment te veel. Vrijwel altijd waarschuwt je kat eerst: de staart begint te zwiepen, de huid op de rug trilt, de oren draaien opzij en hij stopt met spinnen. Stop dan met aaien.

Bijten tijdens het spelen is vaak aangeleerd. Een kitten dat mocht spelen met handen en voeten, vindt dat als volwassen kat nog steeds een prima prooi, maar dan met echte tanden. Speel daarom met een hengel of speeltje dat op afstand van je hand blijft. Ideeën vind je in interactief kattenspeelgoed tegen verveling.

Krabben

Krabben is gewoon en nodig. Je kat houdt er zijn nagels mee in conditie, rekt zijn spieren en laat een boodschap achter: tussen de voetzooltjes zitten geurklieren, en de krassen zelf zijn ook een zichtbaar teken. Katten krabben het liefst op stevige, hoge dingen langs hun vaste routes door het huis. Dat is precies waarom de bank zo populair is.

Krabt je kat ineens op veel plekken, vooral bij ramen en deuren, dan voelt hij zich daar onzeker. Vaak zit er een andere kat achter, binnen of buiten. Hoe je het krabben aan de bank afleert, lees je in kat krabt aan de bank of meubels. Een goede, stevige krabpaal kies je met onze gids voor de krabpaal.

Jagen en cadeautjes brengen

Ook een goed gevoerde kat jaagt. Jagen wordt maar voor een deel door honger gestuurd: een kat die op zichzelf is aangewezen, kan niet wachten tot hij honger heeft, dus grijpt hij elke kans. Wat wel van honger afhangt, is of hij de prooi ook opeet. Een kat die net gegeten heeft, vangt soms wel iets maar brengt het mee naar huis en laat het liggen. Dat is je "cadeautje".

Dat je kat je daarmee iets wil leren of je wil bedanken, is een populaire verklaring die niet bewezen is. Straffen helpt niet, je kat begrijpt het niet. Wat volgens International Cat Care wel helpt: kleine maaltijden verspreid over de dag, voerpuzzels, vaker korte speelsessies met speeltjes die op prooi lijken, en je kat binnenhouden rond zonsopkomst en zonsondergang, als er de meeste muizen en vogels actief zijn.

Thuis zie je hetzelfde jachtgedrag: sluipen, stilstaan, de kont laten wiebelen en dan springen. Op je voeten in bed, op een vlieg tegen het raam of op een speeltje. Dat is gezond gedrag dat een uitlaatklep nodig heeft.

Op hoge plekken zitten

Katten zitten graag hoog. Van bovenaf houden ze alles in de gaten en voelen ze zich veilig. Een gestreste kat zoekt vaak de hoogte op of verstopt zich. In een huis met meer katten voorkomt een extra hoge plek ook ruzie. Een klimwand of krabpaal met een hoog plateau geeft je kat zo'n plek.

Meer eigenaardig kattengedrag

• Tong uitsteken: meestal onschuldig, soms een teken van gebitsproblemen. Lees waarom katten hun tong uitsteken.
• Schrikken van een komkommer: lees waarom katten bang zijn voor komkommers.
• Drinken uit de kraan: lees waarom katten van stromend water houden.
• Gras eten: lees waarom katten gras eten en hoe je kattengras kweekt.
• Gek doen op kattenkruid: lees waar kattenkruid goed voor is.
• Verschil in gedrag tussen kater en poes: lees poes of kater: het verschil in karakter en gedrag.

Probleemgedrag bij katten

Veel gedrag waar eigenaren hulp bij zoeken, is voor een kat normaal gedrag op de verkeerde plek of op het verkeerde moment. Katten doen niets uit wraak. Achter "stout" gedrag zit bijna altijd een probleem dat je kat zelf probeert op te lossen: stress, pijn, een andere kat of een kattenbak die hem niet bevalt. Zoek dus eerst de oorzaak. Straffen lost die niet op.

Sproeien

Bij sproeien loopt je kat achteruit naar een muur, gordijn of meubel, staart omhoog en trillend, en spuit hij een klein straaltje urine. Het is een geurboodschap voor andere katten. Buiten is dat heel gewoon. Sproeit je kat binnen, dan voelt hij zich niet veilig en zit hij ergens mee.

Katers sproeien vaker dan poezen, en katten die niet gecastreerd of gesteriliseerd zijn het vaakst. Na castratie of sterilisatie neemt het meestal sterk af. Toch sproeit volgens International Cat Care ongeveer 10% van de gecastreerde katers en 5% van de gesteriliseerde poezen, en hoe meer katten in huis, hoe groter de kans. Neem eerst contact op met je dierenarts, want ook blaasproblemen of nierziekte kunnen erachter zitten. Lees ook wanneer je je kat laat castreren of steriliseren.

Maak gesproeide plekken goed schoon met een enzymreiniger, zodat je kat er niet steeds terugkomt. Hoe dat werkt, lees je in kattenplasgeur verwijderen. Een feromonenverdamper kan helpen om de stress te verlagen, naast het aanpakken van de oorzaak.

Plassen of poepen buiten de kattenbak

Plast je kat op bed, op de bank of naast de bak, dan is er bijna altijd een reden. Een blaasontsteking, blaasgruis of pijn bij het instappen (zoals artrose bij oudere katten) komen vaak voor. Laat dat eerst uitsluiten. Daarna kijk je naar stress en naar de kattenbak zelf: de plek, de vulling, hoe schoon hij is en of er genoeg bakken zijn. Een vuistregel is één bak per kat plus één extra, op verschillende plekken.

Lees verder in kat plast op bed en kat plast naast de kattenbak. Twijfel je over de bak zelf, dan helpt de juiste kattenbak kiezen.

Agressie

Katten zijn zelden zomaar agressief tegen mensen. De meest voorkomende oorzaken zijn:

• Angst: een kat vlucht liever, maar verdedigt zich als hij niet weg kan.
• Pijn: een kat met pijn heeft minder geduld en haalt sneller uit. Bij een kat die ineens gaat blazen of bijten als je hem oppakt, is pijn de eerste verdachte.
• Spel en aaien: zie hierboven bij bijten.
• Territorium: ruzie met andere katten, binnen of in de buurt. Soms reageert een kat die een buurtkat door het raam ziet, zijn frustratie af op een huisgenoot of op jou.

Ga bij agressie eerst naar de dierenarts om pijn en ziekte uit te sluiten. Gaat het om ruzie tussen je eigen katten, lees dan hoe je twee katten aan elkaar laat wennen of, bij een nieuwe jonge kat, een kitten bij een oudere kat.

Angstig gedrag

Een angstige kat verstopt zich, zit veel hoog of juist onder het bed, gaat minder naar buiten, eet minder en schrikt snel. Je ziet de lichaamstaal uit de tabel: platte oren, grote pupillen, ingetrokken kop, staart tegen het lijf. Bekende aanleidingen zijn een verhuizing, een nieuw huisdier, bezoek, vuurwerk, verbouwingen en een andere kat in de buurt.

Geef een angstige kat vooral veiligheid: verstopplekken, hoge plekken, een vaste routine en rust. Dwing hem nergens toe. Bij een verhuizing helpt een goede voorbereiding, zie verhuizen met je kat. Bij een kat die veel alleen is, lees hoe lang je een kat alleen kunt laten.

Weglopen

Een kat die steeds verder van huis zwerft of niet meer thuiskomt, heeft meestal een aanleiding: paringsdrang, een buurtkat die hem wegjaagt, stress of ergens anders gevoerd worden. Lees waarom katten weglopen van huis, met een zoekplan als je kat vermist is.

Gedragsverandering bij je kat: eerst naar de dierenarts

Verandert het gedrag van je kat, dan is dat vaak het eerste en soms het enige teken dat hij ziek is of pijn heeft. Katten verbergen dat goed. Ga naar de dierenarts als je kat:

• ineens buiten de kattenbak plast of poept, of binnen begint te sproeien
• veel meer of juist veel minder eet of drinkt
• veel meer slaapt dan normaal of zich steeds verstopt, bijvoorbeeld onder het bed in plaats van erop
• ineens blaast, gromt of bijt als je hem aanraakt of oppakt
• niet meer springt of de trap mijdt
• zichzelf kaal likt of steeds aan één plek bijt
• als oudere kat 's nachts gaat dwalen of huilen, of onrustig en prikkelbaar wordt
• simpelweg "niet zichzelf" is

Ga met spoed als je kat probeert te plassen en er niets of bijna niets uitkomt, zeker bij een kater. Dat kan een verstopping van de plasbuis zijn, en dat is levensgevaarlijk.

Tip voor het bezoek: noteer wanneer het gedrag begon, hoe vaak het voorkomt en wat er rond die tijd veranderde. Kun je het filmen, doe dat dan. Zo ziet je dierenarts precies wat jij thuis ziet.

Kattengedrag veranderen: zo pak je het aan

Eerst de oorzaak, dan het gedrag

Is er geen medische oorzaak, kijk dan naar de omgeving. Heeft elke kat genoeg eigen spullen op verschillende plekken: voer, water, kattenbakken, slaapplekken, krabpalen, hoge plekken en verstopplekken? Een handige vuistregel is één per kat plus één extra. Krijgt je kat genoeg te doen? Een verveelde binnenkat zoekt zijn eigen uitlaatklep, en dat is niet altijd de krabpaal.

Belonen werkt, straffen niet

Katten zijn slim en leren snel. Beloon gedrag dat je wilt zien met een snoepje, aandacht of een spelletje, op het moment zelf. Negeer of buig ongewenst gedrag om: zet een krabpaal naast de bank en beloon als je kat die gebruikt. Straffen, roepen of met water spuiten maakt een kat bang voor jou, en angst maakt de meeste problemen erger.

Socialisatie begint jong

Kittens leren in hun eerste weken wat normaal en veilig is. Een kitten dat in die tijd rustig kennismaakt met mensen, geluiden, andere dieren en dingen als de reismand, groeit vaker op tot een zelfverzekerde kat. Meer hierover in het belang van socialisatie en, als je ook een hond hebt, katten en honden samen.

Wanneer schakel je hulp in?

Blijft het probleem, ook nu de dierenarts geen medische oorzaak vindt? Vraag je dierenarts dan om een doorverwijzing naar een gedragsdeskundige voor katten. Hoe langer een probleem duurt, hoe lastiger het wordt om het op te lossen. Wacht dus niet te lang.

Veelgestelde vragen