Giftige planten voor katten: lelies, kamerplanten en veilige alternatieven

De gevaarlijkste plant voor je kat is de lelie. Een likje stuifmeel of een slok water uit de vaas kan al nierfalen veroorzaken. Heeft je kat aan een lelie gezeten, ga dan meteen naar de dierenarts, ook 's avonds of in het weekend. Daarnaast zijn veel gewone kamerplanten giftig, zoals de monstera, scindapsus, dieffenbachia en vredeslelie. Er zijn genoeg veilige planten om voor te kiezen: de areca palm (Dypsis lutescens), de graslelie en de Boston-varen (Nephrolepis) zijn volgens de ASPCA niet giftig voor katten. Hieronder vind je wat je doet als het misgaat, twee tabellen met giftige en veilige planten, en hoe je je kat bij je planten weghoudt.

Lelies: de gevaarlijkste plant voor je kat

Bij lelies gaat het om iets anders dan een beetje buikpijn. International Cat Care noemt alle soorten Lilium (echte lelies) en Hemerocallis (daglelies) giftig voor katten. Het gaat om bekende snijbloemen en tuinplanten, zoals de oosterse lelie en stargazer, de tijgerlelie, de Aziatische lelie, de paaslelie en de daglelie uit de border.

Elk deel van de plant is giftig: bloem, blad, stengel en stuifmeel. Volgens International Cat Care kan minder dan één blad, een stukje bloem, wat stuifmeel of water uit de vaas al dodelijk zijn. Dat stuifmeel is het verraderlijke deel. Het valt op de tafel, je kat strijkt er langs en likt het later van zijn vacht. Lelies die als "stuifmeelvrij" of "kattenveilig" worden verkocht, zijn volgens dezelfde organisatie net zo gevaarlijk, omdat het gif in de hele plant zit.

Het gif beschadigt de nieren. Volgens International Cat Care zie je binnen 1 tot 6 uur de eerste signalen: kwijlen, braken, niet willen eten, sloomheid en zwakte. Purdue University (faculteit diergeneeskunde) beschrijft wat er daarna gebeurt: na 12 tot 24 uur ontstaan tekenen van nierschade, zoals veel plassen en uitdroging, en na 24 tot 72 uur nierfalen. Wordt de behandeling 18 uur of later gestart, dan is de nierschade volgens Purdue meestal blijvend en vaak dodelijk.

Daarom is de regel simpel: heb je ook maar het vermoeden dat je kat aan een lelie heeft gezeten, ga dan direct naar de dierenarts. Wacht niet tot hij ziek wordt, want als de klachten er zijn, is er al tijd verloren. De dierenarts kan hem laten braken, actieve kool geven, het stuifmeel uit de vacht wassen en hem aan een infuus leggen om de nieren te beschermen. Het Cornell Feline Health Center schrijft dat katten die snel na het eten van de plant bij de dierenarts zijn een veel betere kans hebben. Katten die het overleven, houden soms blijvende nierschade.

De veiligste keuze is dus geen lelies in huis, ook niet in een boeket dat je cadeau krijgt. Haal ze uit het bloemstuk of zet het boeket ergens waar je kat echt niet kan komen. Heb je een buitenkat, haal ze dan ook uit je eigen tuin.

Planten met "lelie" in de naam

Niet alles wat lelie heet, werkt op de nieren. International Cat Care noemt de vredeslelie (Spathiphyllum), het lelietje-van-dalen (Convallaria majalis) en de calla of aronskelk (Zantedeschia) als planten met andere giftige effecten. Ze zijn dus ook giftig, alleen op een andere manier. De vredeslelie irriteert de mond, het lelietje-van-dalen werkt op het hart en is daarmee ook gevaarlijk (zie de tabel hieronder). De graslelie (Chlorophytum comosum) is ondanks de naam geen lelie en volgens de ASPCA niet giftig.

Je kat heeft aan een giftige plant gezeten: wat doe je?

Het goede nieuws eerst. Volgens International Cat Care is vergiftiging door planten niet zo vaak, omdat de meeste katten kieskeurig zijn en veel giftige planten vies smaken. Kittens, verveelde binnenkatten en katten zonder gras om op te kauwen lopen het meeste risico. Gaat het toch mis, doe dan dit:

1. Haal je kat weg bij de plant en kijk wat hij heeft gegeten of gelikt. Zit er stuifmeel in zijn vacht, zeg dat dan straks aan de telefoon.
2. Bel je dierenarts meteen, buiten openingstijden de spoedlijn of de dierenartsenspoedpost in je regio. Bij een lelie hoef je niet te bellen om te overleggen of het erg is: zeg dat je eraan komt.
3. Laat je kat niet zelf braken. Geen zout, geen zeep, geen waterstofperoxide. International Cat Care en Cornell raden dit allebei af. Sommige stoffen doen meer schade als ze weer naar boven komen, en het middel zelf kan je kat ziek maken.
4. Neem de plant, een stuk ervan of het etiket mee. Weet je de naam niet, maak dan een foto van blad en bloem. Met de Latijnse naam kan de dierenarts gericht zoeken.
5. Schrijf op hoe laat het was en welke klachten je ziet. Dat helpt bij de inschatting van hoe ernstig het is.

Symptomen van vergiftiging bij je kat

Welke klachten je ziet, hangt af van het gif in de plant. Cornell noemt als algemene signalen van vergiftiging: ongewone sloomheid, wankel lopen, kwijlen, snel of moeizaam ademen, diarree, aanvallen en plotseling braken. International Cat Care voegt daar roodheid, zwelling of blaren in de bek, keel of op de huid aan toe. Per groep planten ziet het er zo uit (bron: ASPCA, tenzij anders vermeld):

Wat het gif doet	Wat je ziet	Voorbeelden
Nieren (onbekend gif)	Eerst kwijlen, braken, niet eten en sloomheid, daarna veel plassen en uitdroging, dan nierfalen (International Cat Care, Purdue)	Lelie, daglelie
Mond en keel (calciumoxalaatkristallen)	Branderige mond, overmatig kwijlen, braken, moeite met slikken	Monstera, scindapsus, philodendron, dieffenbachia, vredeslelie
Hart	Braken, onregelmatige hartslag, lage bloeddruk, verwardheid, in ernstige gevallen plotselinge dood	Oleander, lelietje-van-dalen, taxus, vingerhoedskruid
Lever	Braken, zwarte ontlasting, gele slijmvliezen, veel drinken, blauwe plekken	Cycaspalm (Cycas revoluta)
Maag en darmen (o.a. saponinen)	Braken, diarree, kwijlen, sloomheid, minder eten	Dracaena, vrouwentong, aloë vera, klimop, tulp, narcis, hyacint, cyclaam, chrysant

Met spoed naar de dierenarts als je kat aan een lelie, oleander, lelietje-van-dalen, taxus of cycaspalm heeft gezeten, ook als hij nog niets laat merken. Dat geldt ook bij moeite met ademen, aanvallen, flauwvallen, steeds weer braken of als hij suf en niet aanspreekbaar is. Kwijlt je kat na het kauwen op een monstera of scindapsus maar is hij verder fit, bel dan je dierenarts voor advies. Meer over braken lees je in waarom katten overgeven, en over ziekteverschijnselen in het algemeen in is mijn kat ziek?

Giftige planten voor katten: kamer en tuin

Deze tabel bevat de planten die je in Nederlandse en Belgische huizen en tuinen het vaakst tegenkomt. In de laatste kolom staat waar de informatie vandaan komt: de plantendatabase van de ASPCA (de Amerikaanse dierenbescherming, met een eigen gifcentrum voor dieren) en de lijst van het LICG (Landelijk InformatieCentrum Gezelschapsdieren). Geen enkele lijst is compleet. Het LICG schrijft er zelf bij dat ook planten die er niet op staan giftig kunnen zijn.

Plant	Waar	Wat het doet	Bron
Lelie (Lilium) en daglelie (Hemerocallis)	Boeket, tuin	Nierfalen, ook door stuifmeel en vaaswater. Levensgevaarlijk.	International Cat Care, Cornell, ASPCA, LICG
Cycaspalm, sagopalm (Cycas revoluta)	Kamer, terras	Braken, bloedingen, leverschade tot leverfalen	ASPCA
Oleander (Nerium oleander)	Terras, kamer	Hartglycosiden: kwijlen, buikpijn, diarree, kan dodelijk zijn	ASPCA, LICG
Lelietje-van-dalen (Convallaria majalis)	Tuin, boeket	Braken, onregelmatige hartslag, lage bloeddruk, aanvallen	ASPCA, LICG
Taxus (Taxus)	Tuin, haag	Kan plotseling hartfalen veroorzaken	ASPCA, LICG
Vingerhoedskruid (Digitalis)	Tuin	Hartglycosiden: hartritmestoornissen, braken, diarree, zwakte, kan dodelijk zijn	ASPCA, LICG, Cornell
Azalea en rododendron (Rhododendron)	Tuin, kamer	Braken, diarree, zwakte, hartfalen	ASPCA, LICG
Tulp (Tulipa)	Tuin, boeket	Braken, diarree, kwijlen. De bol is het giftigst.	ASPCA, LICG
Narcis (Narcissus)	Tuin, boeket	Braken, kwijlen, diarree. Bij veel eten trillen, lage bloeddruk en hartritmestoornissen. De bol is het giftigst.	ASPCA, LICG, International Cat Care
Hyacint (Hyacinthus orientalis)	Kamer, tuin	Hevig braken en diarree, soms met bloed	ASPCA, LICG
Monstera, gatenplant (Monstera deliciosa)	Kamer	Branderige mond, kwijlen, braken, slikproblemen	ASPCA
Scindapsus, pothos (Epipremnum aureum)	Kamer	Branderige mond, kwijlen, braken, slikproblemen	ASPCA, LICG
Philodendron	Kamer	Branderige mond, kwijlen, braken, slikproblemen	ASPCA, LICG
Dieffenbachia	Kamer	Branderige mond, kwijlen, braken, slikproblemen	ASPCA, LICG, International Cat Care
Vredeslelie, lepelplant (Spathiphyllum)	Kamer	Branderige mond, kwijlen, braken (geen nierfalen zoals bij echte lelies)	ASPCA
Dracaena (drakenbloedboom)	Kamer	Braken, soms met bloed, niet eten, kwijlen, wijde pupillen	ASPCA, LICG
Vrouwentong (Sansevieria trifasciata)	Kamer	Misselijkheid, braken, diarree	ASPCA
Aloë vera	Kamer	Braken, sloomheid, diarree	ASPCA
Kalanchoë	Kamer	Braken, diarree, zelden hartritmestoornissen	ASPCA
Cyclaam (Cyclamen)	Kamer, tuin	Kwijlen, braken, diarree. Bij veel eten van de knol hartritmestoornissen.	ASPCA, LICG
Chrysant (Chrysanthemum)	Kamer, tuin, boeket	Braken, diarree, kwijlen, wankel lopen, huidirritatie	ASPCA, LICG
Kerstster (Euphorbia pulcherrima)	Kamer	Irriteert mond en maag, soms braken. Volgens de ASPCA meestal mild.	ASPCA, LICG
Amaryllis (Hippeastrum)	Kamer	Giftig bij eten	ASPCA, LICG
Klimop (Hedera helix)	Kamer, tuin	Braken, buikpijn, kwijlen, diarree. Het blad is giftiger dan de bessen.	ASPCA, LICG
Vingerplant (Schefflera)	Kamer	Giftig bij eten, contact kan de huid irriteren	ASPCA, LICG
Treurvijg (Ficus benjamina)	Kamer	Giftig bij eten	ASPCA, LICG
Asparagusvaren (Asparagus densiflorus)	Kamer	Giftig bij eten. Geen echte varen.	ASPCA
Hortensia (Hydrangea)	Tuin	Braken, sloomheid, diarree	ASPCA, LICG
Herfsttijloos (Colchicum)	Tuin	Giftig bij eten	LICG
Laurierkers (Prunus laurocerasus)	Tuin, haag	Giftig bij eten	LICG
Buxus	Tuin, haag	Giftig bij eten	LICG

Giftige kamerplanten: de populairste zijn vaak het probleem

Wie de lijst doorloopt, ziet veel planten die nu in elke woonkamer staan. Monstera, scindapsus, philodendron en de vredeslelie horen bij de aronskelkfamilie en zitten vol calciumoxalaatkristallen. Kauwt je kat erop, dan prikken die naaldjes in de bek. Dat doet meteen pijn, dus de meeste katten stoppen snel en het blijft bij kwijlen en braken. Vervelend, maar zelden levensgevaarlijk. Bij de cycaspalm en de lelie ligt dat anders: daar merk je eerst weinig en komt de schade later. Die twee horen dus echt niet in een huis met een kat. Bijna al deze planten zijn volgens de ASPCA ook giftig voor honden, dus heb je allebei, dan geldt dezelfde lijst.

Veilige planten voor katten

Deze planten staan in de ASPCA-database als niet giftig voor katten. Geen van alle staat op de giftige lijst van het LICG, behalve de Boston-varen (zie hieronder). Eén kanttekening: volgens de ASPCA kan elke plant braken of maagklachten geven als je kat er veel van eet. "Niet giftig" betekent dat er geen gif in zit, dus je kat mag er gerust eens aan knabbelen. Laat hem er alleen geen maaltijd van maken.

Plant	Latijnse naam	Goed om te weten	Bron
Areca palm, goudpalm	Dypsis lutescens	Grote, makkelijke kamerpalm	ASPCA: niet giftig
Graslelie, spider plant	Chlorophytum comosum	Katten kauwen er graag op, ondanks de naam geen lelie	ASPCA: niet giftig
Boston-varen, zwaardvaren	Nephrolepis exaltata	Houdt van vocht, mooi als hangplant	ASPCA: niet giftig
Dwergpalm, bergpalm	Chamaedorea elegans	Klein palmpje voor een lichte plek zonder felle zon	ASPCA: niet giftig
Olifantspoot	Beaucarnea recurvata	Weinig water nodig	ASPCA: niet giftig
Vlinderorchidee	Phalaenopsis	De bekende orchidee uit de supermarkt	ASPCA: niet giftig
Bromelia	o.a. Guzmania	Kleurrijke bloeier	ASPCA: niet giftig
Calathea en gebedsplant	Calathea, Maranta	Opvallend getekend blad	ASPCA: niet giftig
Peperomia	Peperomia	Klein, veel soorten, makkelijk	ASPCA: niet giftig
Pilea	o.a. Pilea cadierei, Pilea involucrata	Kleine bladplant	ASPCA: niet giftig
Mozaïekplant	Fittonia	Klein, houdt van vocht	ASPCA: niet giftig
Wasbloem	Hoya carnosa	Hang- of klimplant	ASPCA: niet giftig
Kaaps viooltje	Saintpaulia	Bloeit lang op de vensterbank	ASPCA: niet giftig
Kerstcactus	Schlumbergera	Bloeit rond de feestdagen, een veilig alternatief voor de kerstster	ASPCA: niet giftig
Zebracactus en echeveria	Haworthia, Echeveria	Vetplanten voor de zonnige vensterbank	ASPCA: niet giftig
Basilicum, rozemarijn, tijm	Ocimum basilicum, Rosmarinus, Thymus	Keukenkruiden op de vensterbank	ASPCA: niet giftig
Roos, zonnebloem	Rosa, Helianthus	Voor de tuin. Pas wel op met doornen.	ASPCA: niet giftig
Kattengras	Jonge gerst, haver of tarwe	Speciaal om op te kauwen	Zie kattengras kweken

Let bij het kopen op de Latijnse naam op het etiket. Nederlandse namen verschillen per tuincentrum en soms delen twee heel verschillende planten dezelfde naam.

Is de areca palm (Dypsis lutescens) giftig voor katten?

Nee. De ASPCA zet de areca palm (Dypsis lutescens, ook goudpalm of goudveerpalm) op de lijst van niet-giftige planten voor katten, honden en paarden. Hij staat ook niet op de LICG-lijst. Het is daarmee een van de beste grote kamerplanten voor een huis met een kat. Verwar hem niet met de cycaspalm of sagopalm (Cycas revoluta). Die lijkt op een palm, is botanisch geen palm en is juist een van de giftigste planten voor je kat. Knabbelt je kat graag aan de lange bladeren van je areca, dan krijgt hij er hooguit een keer een braakpartij van.

Is de graslelie (spider plant) giftig voor katten?

Nee. De graslelie (Chlorophytum comosum), in het Engels spider plant, staat bij de ASPCA als niet giftig voor katten. Ondanks de naam is het geen lelie en heeft hij niets te maken met de lelies die de nieren aantasten. Veel katten zijn dol op de lange, sprietige bladeren. Dat is onschuldig, al ziet je plant er na een tijdje wel aangevreten uit. Hang hem op als je hem heel wilt houden en zet er een potje kattengras naast.

Is nephrolepis (Boston-varen) giftig voor katten?

Nee. De Boston-varen (Nephrolepis exaltata) en de verwante Nephrolepis biserrata staan bij de ASPCA als niet giftig voor katten. Het LICG zet "varens" als groep op zijn giftige lijst, zonder soorten te noemen. Echte Nephrolepis is volgens de ASPCA veilig. Let wel op de asparagusvaren (Asparagus densiflorus 'Sprengeri' en de pluimvaren). Die heet varen, is er geen en is volgens de ASPCA wel giftig.

Zo houd je je kat bij je planten weg

Katten knabbelen aan planten omdat ze graag op gras kauwen. International Cat Care schrijft dat katten zonder toegang tot gras eerder naar kamerplanten grijpen, en dat verveelde binnenkatten en kittens het vaakst iets giftigs eten. Je aanpak volgt daar logisch uit.

• Geef je kat iets beters om op te kauwen. Een potje kattengras op een vaste plek trekt de aandacht weg van je andere planten. Hoe je het zaait en vers houdt, staat in kattengras kweken.
• Kies kattenkruid als plant voor je kat. Kattenkruid (Nepeta cataria) is een plant die katten mogen besnuffelen, in rollen en opeten. De ASPCA zet het wel op de giftige lijst, omdat een kat die er veel van eet kan braken of diarree krijgen. In normale hoeveelheden is het een veilige traktatie. Lees meer in waar is kattenkruid goed voor.
• Haal giftige planten weg. Hoger zetten helpt weinig: een kat komt overal, en blad of stuifmeel valt naar beneden. Bij lelies en de cycaspalm is weghalen de enige veilige optie.
• Let op boeketten. Lelies, tulpen, narcissen, chrysanten en amaryllis zitten vaak in een bos bloemen. Haal de lelies eruit voordat het boeket op tafel komt.
• Zet vers drinkwater neer. Katten drinken graag uit vazen en plantenschotels, ook als er lelies in hebben gestaan. Een kat die liever stromend water drinkt, kun je verleiden met een drinkfontein.
• Voorkom verveling. Een binnenkat die genoeg speelt, gaat minder vaak aan je planten zitten. Ideeën vind je bij interactief kattenspeelgoed.
• Heb je een kitten? Maak je huis kittenproof voordat hij komt. De checklist staat in kitten benodigdheden.

Giftige planten in de tuin

In de tuin is het lastiger, want een buitenkat bezoekt ook de tuinen van de buren. International Cat Care adviseert om in je eigen tuin in elk geval de giftigste planten weg te halen, zoals lelies. Bij bolgewassen als tulp, narcis en hyacint zit het meeste gif in de bol, dus let op als je bollen plant of bewaart. Snoeiafval en uitgetrokken planten laat je niet liggen, omdat sap en bessen ook giftig kunnen zijn. Hoe je verder een tuin kattenveilig maakt, lees je in katten in de tuin houden.

Veelgestelde vragen