Kat verkouden: wanneer naar de dierenarts en wat je zelf kunt doen

Ja, een kat kan verkouden zijn. Bij katten heet dat niesziekte: een infectie van neus, ogen en keel die in meer dan negen van de tien gevallen komt door het herpesvirus of het calicivirus van de kat. Een gezonde, gevaccineerde volwassen kat knapt meestal binnen één tot drie weken op. Eet je kat niet meer, heeft hij moeite met ademen, is het een kitten of een oude kat, of zit er iets aan zijn ogen, dan ga je wel naar de dierenarts. Hieronder lees je wanneer dat met spoed moet, hoe je niesziekte herkent en wat je thuis kunt doen.

Wanneer moet je met een verkouden kat naar de dierenarts?

International Cat Care raadt bij de klachten van niesziekte, of als je je zorgen maakt, een afspraak bij de dierenarts aan. Hoe snel dat moet, hangt af van wat je ziet.

Direct, ook 's avonds of in het weekend

• Je kat ademt met open bek. Een kat ademt normaal door zijn neus. Hijgen met open bek bij een verstopte neus is een noodsignaal.
• Je kat ademt snel of met moeite. Het Cornell Feline Health Center noemt meer dan 35 ademhalingen per minuut in rust een reden tot zorg. Tel een minuut lang hoe vaak de flank omhoog gaat terwijl je kat ligt of slaapt.
• Blauwig of grijs tandvlees of tong. Dan krijgt je kat te weinig zuurstof.
• Je kat is suf, verstopt zich en reageert nauwelijks, of eet en drinkt allebei niet meer.

Dezelfde dag of uiterlijk de volgende dag

• Je kat eet een dag niet of nauwelijks. Katten kunnen al na korte tijd zonder eten leverproblemen krijgen, waarschuwt International Cat Care. Cornell beschrijft hoe een kat die niet eet een leververvetting kan ontwikkelen die zonder snelle behandeling vaak dodelijk is. Een verkouden kat ruikt zijn eten slecht en heeft soms een zere keel, dus dit gebeurt sneller dan je denkt.
• Je kat drinkt weinig of je ziet tekenen van uitdroging, zoals plakkerig tandvlees.
• Het is een kitten. Kittens worden sneller en ernstiger ziek. Bij heel jonge kittens kan het calicivirus een longontsteking geven.
• Het is een oude kat, een niet gevaccineerde kat of een kat met een zwakke weerstand, bijvoorbeeld door FIV (kattenaids), FeLV (kattenleukemie) of medicijnen zoals prednison. Het LICG noemt dit de katten die het meeste risico lopen op een ernstig verloop.
• Oogproblemen: je kat knijpt een oog dicht, het oog is rood, troebel of gezwollen, of er komt dik pus uit. Het herpesvirus kan zweertjes op het hoornvlies geven, en die moeten behandeld worden.
• Kwijlen of niet willen kauwen. Dat past bij zweertjes in de bek door het calicivirus, en die zijn pijnlijk.
• Dik geel of groen snot, of klachten die na een week erger worden in plaats van beter. Vaak liften dan bacteriën mee op het virus.

Wanneer een gewone afspraak volstaat

Is je kat volwassen en gevaccineerd, blijft hij alert, eet en drinkt hij goed en heeft hij vooral wat niezen en helder snot? Dan kun je volgens dierenartsen op PetMD een gewone afspraak maken en hoef je niet naar de spoedpost. Houd hem wel goed in de gaten, vooral zijn eetlust. Twijfel je, dan helpt de gratis symptoomchecker van MCvoordieren om in te schatten hoe snel je moet bellen. Bel bij twijfel altijd je eigen dierenarts.

Ga je erheen, neem je kat dan mee in een gesloten reismand en laat hem in de wachtkamer niet uit de mand. Niesziekte is erg besmettelijk voor andere katten. Bel bij aankomst even naar binnen. Dan kan de praktijk je kat misschien buiten de drukke wachtkamer houden.

Hoe herken je een verkouden kat?

De klachten lijken op die van een flinke verkoudheid bij mensen, met een paar dingen die typisch voor katten zijn. De meest voorkomende zijn:

• Niezen, vaak meerdere keren achter elkaar.
• Een snotneus of loopneus: helder en waterig in het begin, soms later dik en geel of groen.
• Een verstopte neus: je kat snuift, snurkt, klinkt verkouden of ademt hoorbaar.
• Tranende, rode of plakkerige ogen, vaak met een ontstoken oogslijmvlies (conjunctivitis). Bij niesziekte zijn het vaak beide ogen tegelijk.
• Zweertjes in de bek, op de tong of het gehemelte, en kwijlen.
• Koorts, sloomheid en minder eetlust.
• Hoesten, vooral bij het herpesvirus.

Verstopte neus

Een kat met een verstopte neus klinkt snotterig, snurkt in zijn slaap en ademt soms even met open bek na het spelen of eten. Het grootste probleem is zijn reukzin. Een kat beslist op geur of hij iets eet. Ruikt hij niets, dan laat hij zijn bak vaak staan, ook als hij honger heeft. Daarom is een verstopte neus bij een kat meer dan ongemak. Lees verderop hoe je de neus vrijmaakt en zijn eten aantrekkelijker maakt.

Snotneus: wat zegt de kleur?

Helder, waterig snot past bij het begin van een virusinfectie. Wordt het dik, geel of groen, dan zit er vaak een bacteriële infectie bovenop. Die kan de dierenarts behandelen. Zie je bloed in het snot, ga dan ook naar de dierenarts.

Niezen zonder andere klachten

Niest je kat af en toe, maar eet hij goed, is hij vrolijk en heeft hij geen snot of vieze ogen? Dan is hij waarschijnlijk niet verkouden. Stof, een sterke geur of een kriebel in de neus zijn dan logischere verklaringen. Wat er allemaal achter niezen kan zitten, lees je in ons artikel over een kat die veel niest. Twijfel je over een droge of warme neus, lees dan moet een kattenneus nat zijn?

Hoesten

Een verkouden kat kan hoesten, vooral bij het herpesvirus. Is hoesten de hoofdklacht en heeft je kat weinig snot of niezen, dan zitten de klachten eerder lager in de luchtwegen. Denk aan astma, bronchitis of haarballen. Hoesten hoort dan sneller bij de dierenarts thuis. De mogelijke oorzaken staan in ons artikel over een hoestende kat.

Niesziekte: wat er achter een verkouden kat zit

Wat wij "kat verkouden" noemen, heet bij dierenartsen niesziekte, kattengriep of een infectie van de bovenste luchtwegen. Volgens International Cat Care komt meer dan 90 procent door het feline herpesvirus (FHV), het feline calicivirus (FCV) of allebei. Soms spelen bacteriën mee, zoals Chlamydia felis en Bordetella bronchiseptica.

	Herpesvirus (FHV)	Calicivirus (FCV)
Typische klachten	Veel niezen en snot, ontstoken ogen, soms zweertjes op het hoornvlies, hoesten	Zweertjes op tong en gehemelte, kwijlen, zere keel, mildere neus- en oogklachten
Ernst	Meestal de zwaarste vorm	Meestal milder, bij kittens soms tijdelijk kreupel
Na herstel	Blijft levenslang in het lichaam en kan bij stress opnieuw opspelen	Meestal wordt het virus binnen weken tot maanden uitgescheiden, bij een deel van de katten jarenlang

Dragers en een verkoudheid die steeds terugkomt

De meeste katten die niesziekte hebben gehad, worden drager. Ze zien er gezond uit, maar scheiden af en toe virus uit via speeksel, tranen en snot. Bij het herpesvirus blijft dat levenslang zo. Volgens Cornell blijft het virus bij tot 80 procent van de besmette katten in het lichaam, en scheidt tot 45 procent het af en toe weer uit, meestal bij stress. Een verhuizing, een verblijf in het pension, een nieuwe kat in huis of een operatie kan dan opnieuw een snotneus geven.

Sommige katten houden er een blijvend beschadigd neusslijmvlies aan over. Ze hebben dan een chronische snotneus en niezen regelmatig, zonder er verder veel last van te hebben. Je dierenarts kan helpen om die klachten zo klein mogelijk te houden.

Niesziekte is iets anders dan kattenziekte

De namen lijken op elkaar, maar het zijn twee verschillende ziektes. Kattenziekte (panleukopenie) komt door een parvovirus en geeft vooral braken, diarree, koorts en plotselinge sloomheid. Het is veel gevaarlijker, vooral voor kittens. De vaccinatie tegen kattenziekte en die tegen niesziekte worden wel meestal samen gegeven.

Hoe raakt een kat besmet?

Kou of tocht maakt een kat niet verkouden. Er is altijd een virus of bacterie nodig. Die komen op drie manieren bij je kat:

• Direct contact met een zieke kat of een drager: snuffelen, elkaar wassen, druppeltjes bij het niezen.
• Via voorwerpen, zoals voerbakjes, de kattenbak, een mand, kleding en handen. Het herpesvirus overleeft tot ongeveer 2 dagen in de omgeving, het calicivirus tot ongeveer 10 dagen.
• Een drager in huis bij wie het virus door stress weer actief wordt.

Daarom kan ook een binnenkat verkouden worden, bijvoorbeeld na een bezoek aan de dierenarts of het pension, of doordat jij na het aaien van een zieke kat thuiskomt. Niesziekte komt het meest voor waar veel katten bij elkaar wonen: asielen, catteries en pensions. Stress, een zwakke weerstand en ontbrekende vaccinaties maken dat een kat sneller en zwaarder ziek wordt.

Kat verkouden: wat kun je zelf doen?

Thuis help je je kat vooral met eten, drinken en ademen, tot zijn afweer het virus heeft verslagen. Daar draait de thuisverzorging om die dierenartsen aanraden.

Neus en ogen schoonmaken

Veeg snot en oogvuil een paar keer per dag voorzichtig weg met een vochtig gaasje. Het LICG raadt afgekoeld gekookt water of een licht verwarmde fysiologische zoutoplossing aan. Gebruik voor elk oog een schoon gaasje, zodat je een ontsteking niet van het ene naar het andere oog veegt. Een schone neus geeft je kat meer lucht en een betere reuk.

Stoom tegen een verstopte neus

Neem je kat mee naar de badkamer terwijl je een warme douche laat lopen, of laat hem daar even in de stoom zitten met de deur dicht. VCA-dierenartsen adviseren een stomende badkamer voor 10 tot 15 minuten, een paar keer per dag. De vochtige lucht maakt het snot dunner. Zet je kat nooit boven een kom heet water en houd hem uit de buurt van de straal.

Neusdruppels met alleen zoutoplossing kunnen ook helpen, als je kat het toelaat. Gebruik geen neusspray of druppels voor mensen met een ontstopper erin. Die zijn alleen in overleg met de dierenarts geschikt.

Eten opwarmen en sterk laten ruiken

Een verkouden kat eet vooral slecht omdat hij zijn eten niet ruikt. Het LICG en International Cat Care raden licht opgewarmd, sterk ruikend en zacht voer aan. Maak natvoer lauw, roer goed door en voel of er geen hete plekjes in zitten. Een natvoer dat je kat normaal al graag eet, werkt het best. In onze gids over het beste natvoer lees je welke soorten katten graag eten en hoe je een goede kiest. Eet je kat ondanks dit alles een dag niets, bel dan je dierenarts.

Laten drinken

Zet vers water op een paar plekken neer, ook dicht bij zijn rustplek. Natvoer en een scheutje lauw water door het voer helpen extra vocht binnen te krijgen. Uitdroging is samen met niet eten een van de grootste gevaren bij niesziekte.

Warm, rustig en apart

Geef je kat een warm, zacht plekje op een rustige plek in huis. Een dichte mand of een kattenhol is fijn, omdat een zieke kat zich graag terugtrekt. Ideeën vind je in onze gids over kattenmanden. Heb je meer katten, houd de zieke kat dan in een aparte kamer met een eigen voerbak, waterbak en kattenbak. Was je handen nadat je hem hebt verzorgd en verzorg hem als laatste.

Wat je beter niet doet

• Geen medicijnen voor mensen. Paracetamol en aspirine staan op de lijst van giftige stoffen voor katten van het LICG.
• Geen restje antibiotica of oogzalf van een eerdere keer. Antibiotica werken niet tegen het virus en zijn alleen zinvol bij een bacteriële infectie. Dat beoordeelt de dierenarts.
• Geen stress. Stel een verhuizing, een pensionverblijf of een nieuwe kat zo mogelijk uit tot je kat beter is.

Bestaat er een huismiddel tegen een verkouden kat?

Eerlijk gezegd niet. Er is geen huismiddel dat het herpes- of calicivirus doodt. De beste huismiddelen zijn de dingen hierboven: de neus schoonhouden, stoom, opgewarmd eten, genoeg drinken, warmte en rust. Die helpen je kat zich beter te voelen terwijl zijn afweer het werk doet.

Je komt online vaak L-lysine tegen, een aminozuur dat het herpesvirus zou remmen. Het bewijs is mager. Het LICG schrijft dat nog onduidelijk is of het iets toevoegt. Het Cornell Feline Health Center noemt het omstreden en wijst op onderzoeken waarin lysine niet hielp en de klachten zelfs kon verergeren. Wil je het proberen, overleg dan eerst met je dierenarts.

Wat doet de dierenarts?

De dierenarts onderzoekt je kat en kijkt in de bek, naar de ogen en naar de ademhaling. Bij twijfel of bij een kat met veel katten om zich heen kan hij met een wattenstaafje slijm uit de bek afnemen. Een laboratorium test dat dan op het herpes- en calicivirus.

Een medicijn dat het virus geneest is er niet. De behandeling is gericht op ondersteunen en klachten verlichten. Afhankelijk van wat je kat heeft, kan de dierenarts het volgende geven:

• Antibiotica tegen een bacteriële infectie bovenop het virus.
• Slijmoplossende middelen, zodat het snot minder taai is en je kat makkelijker ademt.
• Pijnstillers, bijvoorbeeld bij zweertjes in de bek of een zere keel. Een kat die minder pijn heeft, eet beter.
• Oogdruppels of oogzalf bij een ontstoken oog of een zweertje op het hoornvlies.
• Een antiviraal middel zoals famciclovir bij herpes, in bepaalde gevallen. Het LICG noemt de eerste resultaten positief, al is meer onderzoek nodig.
• Vocht en voeding via een infuus, onder de huid of via een sonde, als je kat uitgedroogd is of niet zelf eet.

Volg voor elk medicijn de bijsluiter of de instructies van je dierenarts, ook voor hoe lang je het geeft.

Hoe lang duurt het en gaat het vanzelf over?

Een milde verkoudheid gaat bij een gezonde volwassen kat vaak vanzelf over. VCA-dierenartsen noemen 7 tot 14 dagen voor een infectie zonder complicaties, soms tot 21 dagen. Volgens International Cat Care kan herstel bij een ernstige infectie enkele weken duren.

Ook als het vanzelf overgaat, is thuisverzorging in die weken belangrijk. Blijf letten op de alarmsignalen bovenaan dit artikel. Blijft je kat maandenlang snotteren, of komt de verkoudheid steeds terug, laat dan uitzoeken of het chronische niesziekte is of iets anders.

Is verkoudheid bij katten besmettelijk?

Voor andere katten: ja, erg

Niesziekte gaat makkelijk over van kat op kat, via direct contact, via voorwerpen en via jouw handen en kleding. Een kat die beter is kan nog weken tot maanden virus uitscheiden, en bij herpes kan dat later steeds weer gebeuren. Houd een zieke kat apart in één kamer met eigen bakken, maak bakjes en oppervlakken schoon met een middel dat je dierenarts veilig vindt voor katten, en was je handen na elk contact. Een kamer met harde vloeren is makkelijker schoon te houden dan een kamer met vloerkleden en een bank.

Voor mensen: vrijwel nooit

Je kunt niet verkouden worden van je kat. Het herpes- en calicivirus van katten gaan niet over op mensen of honden. Een zeldzame uitzondering is de bacterie Bordetella bronchiseptica, die bij mensen met een sterk verminderde weerstand een infectie kan geven. Heb je zelf rode ogen of luchtwegklachten terwijl je kat ziek is en heb je een zwakke weerstand, overleg dan met je huisarts. Handen wassen na het verzorgen is altijd verstandig.

Kan je kat verkouden worden van jou?

Een gewone verkoudheid van jou krijgt je kat niet. De virussen die bij mensen een verkoudheid geven, zijn aangepast aan mensen. Bij griep ligt het iets anders. Cornell noemt vogelgriep als een van de zeldzame virussen die tussen mens en kat kunnen overgaan. Ben je zelf flink grieperig, dan is wat minder knuffelen een redelijke voorzorg.

Een verkouden kitten

Bij een kitten wacht je niet af. Kittens horen volgens het LICG en International Cat Care bij de katten met het grootste risico op een ernstig verloop. Het calicivirus kan bij jonge kittens koorts en kreupelheid geven, en bij heel jonge kittens een longontsteking.

Veel kittens raken besmet voordat ze oud genoeg zijn voor hun vaccinaties. De afweerstoffen uit de moedermelk beschermen maar een paar weken, en een moederpoes die drager is kan door de stress van de bevalling weer virus uitscheiden. Vraag bij een kitten van een fokker of asiel daarom altijd of de moederpoes gevaccineerd is en of het kitten zijn eerste vaccinaties al heeft gehad. Is je kitten verkouden, bel dan dezelfde dag je dierenarts, ook als het nog eet.

Verkoudheid voorkomen: vaccinatie en minder stress

De vaccinatie tegen niesziekte hoort in Nederland bij de basisvaccinaties, samen met die tegen kattenziekte. Het LICG adviseert voor kittens een eerste vaccinatie op 8 à 9 weken, een tweede rond 12 weken en een derde rond 16 weken. Daarna volgen herhalingen. VCA noemt een interval van één tot drie jaar. Welk schema bij jouw kat past, bepaal je samen met je dierenarts. Meer daarover lees je in wanneer je je kat laat vaccineren.

Een gevaccineerde kat kan nog steeds besmet raken. Hij wordt dan veel minder ziek en is sneller weer beter. Daarom raden dierenartsen de vaccinatie ook aan voor binnenkatten, en zeker voor katten die naar buiten gaan, naar het pension gaan of op een tentoonstelling komen.

Daarnaast helpt het om stress te beperken, zeker bij een kat die al eens niesziekte heeft gehad. Houd een nieuwe kat eerst een tijdje apart, zorg in een huis met meer katten voor genoeg rustplekken, voer- en waterbakken en kattenbakken, en houd bakjes en manden schoon.

Veelgestelde vragen