Kat verliest veel haar: normaal verharen of naar de dierenarts?

Verliest je kat veel haar, maar blijft de vacht overal even dik en is de huid rustig? Dan is het bijna altijd gewoon verharen. Katten die vaak buiten komen ruien twee keer per jaar flink, in het voorjaar en in het najaar. Binnenkatten verliezen vaak het hele jaar door een beetje, omdat kunstlicht en de verwarming hun gevoel voor de seizoenen vervagen. Naar de dierenarts ga je als er kale of dunne plekken ontstaan, als je kat jeuk heeft of als hij ineens veel meer haar verliest zonder dat het seizoen het verklaart.

Hoeveel haarverlies is normaal bij een kat?

Haar groeit niet eindeloos door. Elke haar groeit een tijd, rust daarna en valt dan uit om plaats te maken voor een nieuwe. Omdat niet alle haren tegelijk in dezelfde fase zitten, verliest een gezonde kat wel haar maar krijgt hij geen kale plekken. Volgens het MSD Veterinary Manual is verharen zonder kale plekken of symmetrisch dun haar dan ook gewoon het normale vervangen van de vacht.

Hoeveel dat is, verschilt enorm per kat. Een kortharige huiskat met weinig ondervacht laat hier en daar wat haren achter. Een Maine Coon of Britse Korthaar in de voorjaarsrui vult met gemak elke dag een kam. Beide zijn normaal.

Wat telt is hoe de vacht en de huid eruitzien. Een gezonde vacht is glanzend en overal even dicht, zonder roos, vettige plekken of korstjes. Blijft dat zo, dan is ook "extreem" verharen in de rui meestal geen reden tot zorg, hoe vervelend het ook is voor je bank.

De rui in voorjaar en najaar

Katten die in een koeler klimaat leven en vaak buiten komen, hebben volgens VCA Animal Hospitals twee flinke ruiperiodes per jaar: in het late voorjaar en in het najaar. In het voorjaar gooien ze de dikke wintervacht af, en dan komt de ondervacht er soms in hele plukken uit. In het najaar komt er een warmere vacht voor terug. Zo'n rui duurt een paar weken.

Waarom een binnenkat het hele jaar verhaart

Het startsein voor de rui is vooral de daglengte, met de temperatuur als tweede signaal. Een binnenkat zit 's avonds in het lamplicht en slaapt het hele jaar in een warm huis. Zijn lichaam krijgt dus nauwelijks door dat het voorjaar of herfst is. Het gevolg is een kat die het hele jaar door een beetje haar verliest, zonder duidelijke rui. VCA beschrijft het zo dat veel binnenkatten "op een laag niveau" het hele jaar verharen.

Zie je bij je binnenkat dus elke week haar op de bank, ook in december, dan is dat normaal. Het betekent alleen dat je borstelroutine het hele jaar door moet lopen.

Wanneer moet je met een verharende kat naar de dierenarts?

Bij gewoon verharen blijft de vacht dicht. Ontstaan er plekken of klopt er iets niet aan de huid, dan is er meer aan de hand. Maak een afspraak als je een van deze dingen ziet:

• Kale of dunne plekken, ook kleine, of een vacht die aan beide kanten van het lijf even dun wordt.
• Jeuk: je kat krabt, bijt of likt opvallend veel, of je vindt stoppelige plukjes haar in plaats van losse haren.
• Huidproblemen: rode huid, schilfers, roos, korstjes, wondjes of vettige plekken.
• Ronde, schilferige plekken op kop, oren of poten. Dat kan ringworm zijn, een huidschimmel die ook op mensen overgaat. Royal Canin raadt aan dan zo snel mogelijk te gaan.
• Plotseling veel meer haar zonder dat het seizoen of een verhuizing het verklaart.
• Meer haarballen dan normaal. Dat wijst vaak op meer poetsen dan normaal, en daar zit meestal jeuk of stress achter.

Bel dezelfde dag als je kat naast het haarverlies ook slecht eet, afvalt, braakt of sloom is. Dan is het haar een bijzaak en wil de dierenarts eerst weten wat er verder speelt.

De oorzaak die dierenartsen het vaakst zien bij kale plekken is een allergie voor vlooienbeten. Het MSD Veterinary Manual noemt dat de meest voorkomende oorzaak van symmetrisch haarverlies bij katten. Je hoeft daarvoor geen vlooien te zien: één beet is genoeg voor de jeuk, en een kat die veel poetst kamt de vlooien zelf weg. Waar de plek zit en wat dat zegt over de oorzaak, lees je in ons artikel over kale plekken bij je kat.

Waarom verliest mijn kat zoveel haar? De oorzaken op een rij

Oorzaak	Hoe herken je het	Wat doe je
Rui	Veel los haar in voorjaar en najaar, vacht blijft dicht	Vaker borstelen, het gaat vanzelf over
Binnen wonen	Het hele jaar door een beetje haar	Vaste borstelroutine, het hele jaar
Schrik of stress	Plukken haar bij de dierenarts of in de reismand	Niets, de vacht groeit normaal door
Langdurige stress	Overmatig poetsen, dunne plekken op buik of poten	Dierenarts, daarna de bron van de stress aanpakken
Vlooien of allergie	Jeuk, plekken op onderrug, staartbasis, buik of kop	Dierenarts, vlooienbehandeling voor alle dieren
Ziekte of herstel	Veel haar enkele weken na een ziekte, of samen met andere klachten	Dierenarts
Tekort in de voeding	Doffe, droge, brosse vacht, vaak roos	Overstappen op een compleet voer, overleg met je dierenarts

Een paar oorzaken verdienen wat uitleg.

Haarverlies na schrik. Veel eigenaren schrikken van de hoeveelheid haar op de behandeltafel. Dierenartsen zien dit dagelijks. Bij schrik spannen de kleine spiertjes bij de haarwortels aan, en de haren die toch al bijna zouden uitvallen, laten in één keer los. Volgens een dierenarts op Vetstreet is dat onschuldig en groeit de vacht gewoon terug.

Na een ziekte. Een flinke ziekte zet de haargroei even stil. Een paar weken later vallen er dan opeens veel haren tegelijk uit. Het MSD Veterinary Manual noemt flink haarverlies na een luchtweginfectie zoals niesziekte als bekend verschijnsel. Is je kat verder weer helemaal fit, dan herstelt de vacht vanzelf.

Vlooien. Ook een binnenkat kan vlooien krijgen, via jou, een ander huisdier of een bezoeker. Hoe je ze vindt en kwijtraakt, staat in vlooien bij katten. Een overzicht van de middelen vind je in het beste vlooienmiddel voor je kat.

Hormonen en andere ziektes. Hormonale problemen kunnen de haargroei vertragen, zegt het MSD Veterinary Manual. Daar kijkt de dierenarts naar als de vacht dunner wordt zonder jeuk en zonder duidelijke andere oorzaak, meestal met bloedonderzoek.

Haaruitval bij je kat verminderen: wat helpt echt

Verharen stoppen kan niet, en dat moet je ook niet willen. Wat wel kan: het losse haar opvangen voordat het op je bank of in de maag van je kat belandt, en zorgen dat de vacht gezond blijft. Drie dingen maken het verschil.

1. Borstelen en kammen

Dit helpt het meest, en het werkt direct. Elke haar die in de borstel blijft hangen, ligt niet in huis en wordt ook niet ingeslikt. Dat laatste is belangrijk: een kat die veel verhaart, slikt bij het poetsen veel haar in en braakt vaker haarballen uit.

• Korte vacht: een keer per week, in de rui twee tot drie keer.
• Halflange of lange vacht: een paar keer per week kammen, met extra aandacht voor oksels, buik, achter de oren en de "broek". In de rui elke dag.
• Binnenkat: dezelfde routine, maar dan het hele jaar door.

Het gereedschap hangt af van de vacht. Voor een korte vacht werkt een rubberen borstel goed, en bij een dichte ondervacht zoals die van de Britse Korthaar haalt een ontharingsborstel veel los haar weg. Gebruik zo'n ontharingsborstel met mate, een of twee keer per week, en nooit over een klit of geïrriteerde huid. Welke borstel bij jouw kat past, lees je in de beste borstel voor kortharige katten. In onze eigen winkel vind je een eenvoudige verzorgingsborstel voor katten. Voor een langharige kat is een metalen kam met grove en fijne tanden het basisgereedschap. Daarover gaat onze gids over de borstel en kam voor een langharige kat.

Houd de eerste keren kort. Een paar halen op de plekken die je kat lekker vindt, zoals wangen en rug, en stoppen voordat hij gaat zwiepen met zijn staart. Zo wordt borstelen iets waar hij naartoe komt in plaats van iets waar hij voor wegloopt.

2. Voeding tegen verharen: wat het wel en niet doet

Eerlijk is eerlijk: er bestaat geen voer dat normaal verharen tegenhoudt. Een kat in de voorjaarsrui verliest zijn wintervacht, wat hij ook eet. Wat voeding wel doet, is zorgen dat de nieuwe vacht sterk en glanzend groeit, zodat er minder haar afbreekt en er geen extra uitval komt door een tekort.

De basis is een compleet kattenvoer met genoeg dierlijk eiwit. Haar bestaat voor het grootste deel uit eiwit. Een tekort daaraan geeft volgens Royal Canin en het MSD Veterinary Manual dunner, brosser haar en zelfs haarverlies. Ook vetten, zink en de vitamines A en E spelen mee. Geef je een compleet voer van een degelijk merk, dan zit dat er allemaal al in. Hoe je dat op het etiket controleert, lees je in goed kattenvoer kiezen.

Omega-3 kan helpen bij een droge, doffe vacht. Omega-3- en omega-6-vetzuren zijn nodig voor een gezonde huid. Dierenartsen gebruiken extra omega-3 vooral bij een droge huid, roos en jeuk, als aanvulling op de behandeling van de oorzaak. Dierenarts Jennifer Coates schrijft op PetMD dat je het effect van een beter voer na ongeveer een maand ziet. Goed onderzoek waaruit blijkt dat omega-3 het gewone verharen bij een gezonde kat vermindert, hebben we niet kunnen vinden. Het meeste bewijs daarvoor komt van fabrikanten.

Wil je het proberen, let dan op drie dingen:

• Kies vis- of krilolie boven lijnzaadolie. Katten kunnen de plantaardige omega-3 uit lijnzaad nauwelijks omzetten naar de vormen die hun huid gebruikt. Dat staat in een overzichtsartikel in de British Journal of Nutrition.
• Olie is ook vet, en vet betekent calorieën. Bij een kat die snel aankomt, telt dat mee.
• Vraag je dierenarts naar de juiste hoeveelheid. Gebruik een product voor katten en volg de bijsluiter. Visoliecapsules voor mensen zijn niet op katten afgestemd.

En de "hairball"-brokken? Die zijn volgens de fabrikanten gemaakt om ingeslikt haar beter door de darmen te laten gaan. Dat helpt tegen haarballen, maar je kat verliest er niet minder haar door.

3. Stress verminderen

Stress werkt op twee manieren. Kortdurende schrik zorgt voor die plukken haar in de reismand. Dat is onschuldig. Langdurige spanning is iets anders. Poetsen kalmeert een kat, en een kat die lang gespannen is gaat soms zoveel poetsen dat hij er dunne of kale plekken van krijgt, meestal op de buik en de binnenkant van de poten. Royal Canin noemt ook verveling als oorzaak, bij een kat die te weinig te doen heeft.

Bekende bronnen van stress zijn een verhuizing, een nieuwe kat of baby in huis, een buurkat die door het raam staart, en meerdere katten die moeten delen. Wat helpt: genoeg verstop- en uitkijkplekken, een eigen voerplek en kattenbak per kat, vaste tijden en elke dag samen spelen. Sommige eigenaren zien verschil met een feromonenverdamper. Of dat werkt en welke je kiest, lees je in onze gids over de feromonenverdamper voor katten. Laat bij overmatig poetsen wel eerst de dierenarts kijken: volgens International Cat Care zit er vaak jeuk of pijn achter, en speelt stress pas daarna mee.

Verharen per ras

Hoeveel haar je in huis vindt, hangt sterk af van de ondervacht. Een dikke, wollige ondervacht laat in de rui het meeste los.

Maine Coon

Een Maine Coon verhaart flink, vooral in voorjaar en najaar. Hij heeft een dubbele vacht: een zijdeachtige, waterafstotende bovenvacht en daaronder een warme onderwol. Die onderwol komt in de rui in plukken los en klit makkelijk achter de oren, in de oksels, op de buik en in de broek. Kam die plekken een paar keer per week met een metalen kam, en in de rui elke dag. Meer over de vacht en de verzorging lees je in ons rasprofiel van de Maine Coon.

Ragdoll

Een Ragdoll verhaart matig, minder dan je bij zo'n grote, halflange kat zou verwachten. De Amerikaanse rasvereniging CFA beschrijft een vacht met weinig of geen wollige ondervacht. Daardoor klit hij minder snel. Het hele jaar door vind je wat haar, en in het voorjaar flink meer. Een of twee keer per week kammen is genoeg, in de rui vaker. Alles over de vacht van dit ras staat in ons stuk over de Ragdoll kat.

Heilige Birmaan

De Heilige Birmaan is voor een halflanghaar een makkelijke kat. Volgens zowel de CFA als TICA heeft hij geen ondervacht, waardoor de zijdeachtige vacht nauwelijks klit. De CFA schrijft dat een Birmaan minder verhaart dan de meeste andere langharige katten. In het voorjaar gooit hij wel zijn wintervacht af, en dan kam je beter wat vaker. De rest van het jaar is een keer per week kammen genoeg. Meer over het ras lees je in ons profiel van de Heilige Birmaan.

Britse Korthaar

Kort haar betekent niet weinig haar. De Britse Korthaar heeft een heel dichte, pluchen vacht met veel ondervacht, en in de rui verliest hij daar veel van. Wekelijks borstelen of kammen, en in de rui vaker, houdt het binnen de perken. Zie ook ons profiel van de Britse Korthaar.

Zoek je een kat omdat je allergisch bent? Weinig verharen helpt daar minder bij dan je zou denken. Het eiwit waar mensen op reageren zit in speeksel en huidschilfers. Daarover meer in hypoallergene katten.

Minder kattenharen in huis

Borstelen vangt het meeste haar op, maar een deel belandt altijd op de bank, je kleding en de vloer. Per oppervlak werkt een ander hulpmiddel het best: een kleefroller voor je kleding, een rubberen borstel of vochtige rubberen handschoen voor de bank, en voor de wasmachine eerst tien minuten in de droger. Hoe je het per plek aanpakt, lees je in kattenharen verwijderen. Heb je veel harde vloer of een kat die het hele jaar verhaart, dan scheelt een robotstofzuiger die elke dag een rondje rijdt veel werk. Welke goed omgaan met kattenhaar, staat in onze gids over de robotstofzuiger voor katten.

Veelgestelde vragen