Zwangere kat: hoe lang ze zwanger is, symptomen, gedrag en de bevalling

Een kat is ongeveer negen weken zwanger: gemiddeld 63 tot 65 dagen na de dekking, met een normale spreiding van 60 tot 67 dagen. De eerste zichtbare tekenen komen rond week drie, als haar tepels roze en groter worden. Vanaf week vier of vijf groeit haar buik. Hieronder lees je per week wat je ziet, hoe een zwangere kat zich gedraagt, wat ze moet eten en hoe je je voorbereidt op de bevalling.

Hoe lang is een kat zwanger?

Een poes is gemiddeld 63 tot 65 dagen zwanger. Dat is ongeveer negen weken, iets meer dan twee maanden. Alles tussen 60 en 67 dagen valt binnen het normale.

Weet je wanneer ze gedekt is, dan reken je zo: tel 63 dagen op bij de dekdatum. Is ze op 1 maart gedekt, dan kun je de kittens tussen 3 en 5 mei verwachten. Weet je de dekdatum niet, wat bij een buitenkat vaak zo is, dan kan je dierenarts met een echo of röntgenfoto inschatten hoe ver ze is.

Is ze op dag 67 nog niet bevallen, of twijfel je over de datum en lijkt het lang te duren, bel dan je dierenarts. Ga niet zelf afwachten tot ze "wel een keer begint".

Is mijn kat zwanger? De symptomen

De eerste twee weken zie je niets aan een zwangere kat. Vanaf week drie komen de signalen. Dit zijn de tekenen waaraan je een zwangere kat herkent, ongeveer in de volgorde waarin ze opduiken:

1. Ze wordt niet meer krols. Na een geslaagde dekking stopt het krolse gedrag meestal. Bij sommige poezen gaat het toch door, en dan kan ze opnieuw gedekt worden. Zo ontstaat soms een nest met kittens van verschillende vaders.
2. Roze, grotere tepels. Rond drie weken na de dekking worden de tepels groter en duidelijk rozer. Dit heet "pinken" en is vaak het eerste lichamelijke teken. Soms valt het haar rond de tepels wat uit.
3. Meer eetlust. Vanaf de tweede helft van de dracht eet ze merkbaar meer.
4. Een rondere buik. Vanaf week vier tot vijf wordt de buik dikker. Hoe dik hangt af van het aantal kittens. Met één of twee kittens groeit de buik soms nauwelijks.
5. Ze komt aan. Een poes komt tijdens de dracht ongeveer 40 procent van haar gewicht aan. Bij een kat van 4 kilo is dat ruim anderhalve kilo.
6. Nestelgedrag. In de laatste week gaat ze op zoek naar een plek om te bevallen.

Sommige poezen eten rond week drie of vier een paar dagen wat minder of braken een keer, een soort ochtendmisselijkheid. Bij katten komt dat minder vaak voor dan bij mensen en het gaat vanzelf over. Braakt ze vaker, oogt ze lusteloos of eet ze langer dan een dag niet, bel dan je dierenarts.

Zekerheid via de dierenarts

Een zwangerschapstest voor mensen werkt niet bij een kat. Zekerheid krijg je bij de dierenarts:

• Voelen (palperen): vanaf ongeveer drie tot vier weken kan een dierenarts de kittens als kleine bolletjes in de buik voelen. Laat dat aan de dierenarts over en druk zelf niet op haar buik.
• Echo: het betrouwbaarst tussen dag 25 en 35. Een echo vóór dag 21 kan nog niets laten zien terwijl ze wel zwanger is. Op de echo zijn ook de hartslagen te zien.
• Röntgenfoto: de skeletjes van de kittens zijn pas zichtbaar vanaf ongeveer dag 42 tot 45. Een foto in de laatste week geeft het beste beeld van hoeveel kittens er komen.

Hoeveel kittens zitten erin?

Een nest telt meestal vier tot zes kittens, en een eerste nestje is vaak kleiner. Wil je het precies weten, vraag dan aan het eind van de dracht om een röntgenfoto. Meer over de nestgrootte, het eerste nestje en hoe vaak een kat per jaar kittens kan krijgen lees je in hoeveel kittens krijgt een kat.

Is mijn kat zwanger of gewoon dik?

Een kat die te veel eet, wordt langzaam dikker, en dat zie je overal: op de rug, in de nek en rond de heupen. Bij een zwangere kat groeit vooral de buik, en dat gaat in een paar weken. Kijk ook naar de tepels. Zijn die rozer en groter dan je gewend bent, dan is een zwangerschap waarschijnlijker. Zekerheid geeft alleen een echo of een onderzoek bij de dierenarts.

Zeldzamer is een schijnzwangerschap. Dan heeft een poes wel geovuleerd maar is ze niet bevrucht. Ze kan dan een paar weken roze tepels hebben of wat nestelen. Het gaat bij katten na vijf tot zeven weken vanzelf over en de buik blijft gewoon plat. Ook hier geeft een echo duidelijkheid.

Zwangerschap van een kat per week

Elke kat is anders, dus gebruik dit als richtlijn. De weken tellen vanaf de dekking.

Week	Wat je ziet	Wat je doet
1 en 2	Nog niets. Het krolse gedrag stopt meestal.	Noteer de dekdatum als je die weet. Was de dekking ongewenst, bel dan je dierenarts om de opties te bespreken.
3	Tepels worden roze en groter. Soms even minder eetlust of een keer braken.	Laat haar met rust en let op of ze goed blijft eten.
4	De buik begint te ronden, vooral bij een groter nest. De dierenarts kan de kittens voelen.	Plan een controle of echo. Vraag welke vlooien- en wormmiddelen veilig zijn tijdens de dracht.
5	De buik groeit zichtbaar en ze eet meer.	Weeg haar elke week, zodat je ziet of ze niet te snel aankomt.
6	Duidelijk ronde buik. De skeletjes worden zichtbaar op een röntgenfoto.	Stap geleidelijk over op kittenvoer en geef meerdere kleine maaltijden.
7	De buik is groot, ze beweegt rustiger. Een dierenarts kan de kopjes van de kittens voelen.	Richt de kraamplek in, uiterlijk twee weken voor de verwachte datum.
8	Ze zoekt rustige plekjes op, zoals kasten en dozen. Soms wordt ze prikkelbaarder naar andere dieren.	Houd haar binnen. Leg de spullen voor de bevalling klaar en zet het nummer van je dierenarts en de spoedpost in je telefoon.
9	Onrust, krabben in haar mand, hijgen. In de laatste 24 uur eet ze vaak niet meer.	Blijf in de buurt, kijk op afstand. Is ze na dag 67 niet bevallen, bel dan je dierenarts.

Gedrag van een zwangere kat

Veel poezen veranderen tijdens de dracht minder dan je zou denken. Toch zie je bij de meeste katten wel iets anders, en dat volgt de weken.

In de eerste weken valt vooral op dat ze niet meer krols wordt: geen gejammer, geen rollen over de vloer en geen kont omhoog meer. Veel poezen worden aanhankelijker en zoeken je vaker op. Een deel trekt zich juist wat terug. Beide is normaal en komt door de veranderende hormonen.

Halverwege gaat ze meer eten en vaker om voer vragen. Ze springt wat minder hoog en zoekt warme, rustige plekken om te liggen. De plek die ze nu het liefst kiest, is vaak ook de plek waar ze straks wil bevallen.

In de laatste twee weken kan ze minder geduld hebben met andere katten, honden of drukke kinderen. Een enkele poes wordt zelfs agressief. Geef haar dan een eigen kamer en laat kinderen haar met rust laten.

In de laatste week begint het nestelen. Ze kruipt in kasten, onder bedden en in dozen, en krabt in dekens om een nest te maken. Vlak voor de bevalling wordt ze onrustig, loopt ze heen en weer naar haar plek, hijgt ze en spint ze soms luid.

Gedrag dat niet bij een normale dracht hoort: sloom en lusteloos zijn, langer dan een dag niet eten, vaak braken of bloed verliezen voordat de bevalling begint. Bel dan je dierenarts. Lees ook wat je kunt doen als je kat niet eet.

Voeding voor een zwangere kat

In de eerste helft van de dracht heeft je poes nog geen extra voer nodig. Daarna loopt haar behoefte flink op. In de laatste drie tot vier weken eet ze ongeveer een kwart meer dan normaal.

Het advies van dierenartsen en dierenwelzijnsorganisaties is daarom: geef haar vanaf ongeveer week zes kittenvoer voor een drachtige poes. Kittenvoer bevat meer energie, eiwit en vet per hap, zodat ze genoeg binnenkrijgt zonder enorme porties te eten. Er zijn ook voeders speciaal voor moeder en kittens samen.

• Stap geleidelijk over. Meng het nieuwe voer in ongeveer een week door het oude, elke dag iets meer. Zo voorkom je diarree.
• Geef meerdere kleine maaltijden. Haar maag heeft minder ruimte door de groeiende kittens. Vier of meer kleine porties per dag werken beter dan twee grote.
• Weeg haar wekelijks. Te dik worden maakt de bevalling zwaarder en kan haar langer laten duren. Volg de hoeveelheden op de verpakking en vraag je dierenarts als ze snel aankomt.
• Zorg voor genoeg vers water, op meerdere plekken.
• Geen supplementen zonder overleg met je dierenarts. Te veel van sommige vitamines en mineralen kan schadelijk zijn.

Na de bevalling blijft ze kittenvoer eten tot de kittens gespeend zijn. Een zogende poes verbruikt meer dan twee keer zoveel energie als normaal. Daarom mag ze in die periode vrij eten.

Behandel je haar tegen vlooien of wormen, gebruik dan alleen een middel waarvan je dierenarts of de bijsluiter zegt dat het veilig is tijdens de dracht. In onze gids over vlooienmiddelen voor katten lees je wat het verschil is tussen middelen van de dierenarts en vrij verkrijgbare middelen.

De bevalling van een kat

De meeste poezen bevallen zonder hulp. Jouw rol is vooral voorbereiden, op afstand kijken en weten wanneer je moet bellen. Begin daarom met die laatste.

Wanneer met spoed naar de dierenarts

Bel direct je dierenarts of de dierenartsenspoedpost als je een van deze dingen ziet:

• Ze perst 20 tot 30 minuten hard en er komt geen kitten.
• Er zit een kitten half buiten dat na 10 minuten persen niet verder komt.
• De eerste fase (onrust zonder persen) duurt langer dan 24 uur.
• Er komt groene of stinkende afscheiding of veel bloed zonder dat er een kitten volgt, of ze verliest langer dan 10 minuten vers bloed.
• Ze wordt plotseling zwak, sloom of krijgt koorts (boven 39,4 °C).
• Niet alle placenta's zijn binnen vier tot zes uur na de bevalling naar buiten gekomen.
• Ze is op dag 67 nog niet bevallen.

Bel ook voor advies als er na een kitten een uur niets komt terwijl je denkt dat er nog kittens zitten. Een pauze waarin ze rustig ligt te zogen kan normaal zijn, soms rust een poes zelfs een dag voordat de rest komt. Je dierenarts helpt je inschatten of dat hier zo is.

Waar bevalt een kat het liefst?

Een kat bevalt het liefst op een rustige, donkere en afgeschermde plek waar ze zich veilig voelt. Denk aan een kast, een doos, een plek onder het bed of een hoek van een rustige kamer. Ze kiest die plek zelf, vaak in de laatste week.

Je kunt haar helpen door minstens twee weken voor de verwachte datum een kraamplek klaar te maken in een rustige, warme kamer, weg van het gezin en andere huisdieren. Zet er een paar opties neer en kijk welke ze kiest. Kiest ze toch haar eigen plek, zoals je kledingkast, maak die dan veilig in plaats van haar te verhuizen.

Een werpkist inrichten

Een werpkist hoeft niets bijzonders te zijn. Een stevige kartonnen doos werkt prima.

• Groot genoeg om languit in te liggen met ruimte voor de kittens erbij.
• Met een deksel of halfdicht, zodat het donker en beschut voelt.
• Een opening die laag genoeg is voor haar, maar hoog genoeg dat de kittens er de eerste weken niet uit kunnen.
• Bekleed met handdoeken of oude lakens die je makkelijk kunt verschonen.
• Op een tochtvrije, warme plek. Pasgeboren kittens koelen snel af.
• Voer, water en een kattenbak in de buurt, maar niet in de kist.

Een dichte kattenmand of kattenhol kan ook, als hij ruim genoeg is en de bekleding wasbaar is. Kijk voor vormen en maten in onze gids over kattenmanden.

Leg verder klaar: schone handdoeken, keukenpapier, een kruik met een handdoek eromheen, speciale kittenmelk (geen koe- of geitenmelk) met een flesje of spuitje, en het telefoonnummer van je dierenarts en de spoedpost.

Tekenen dat de bevalling begint

• Ze wordt onrustig en loopt steeds naar haar kraamplek.
• Ze krabt in de dekens, hijgt of spint luid.
• Ze eet in de laatste 24 uur niet meer.
• Haar lichaamstemperatuur zakt onder ongeveer 37,8 °C.
• Er komt wat melkachtig slijm uit de vulva.

Zo verloopt een normale bevalling

Een bevalling bestaat uit drie fasen. De tweede en derde fase herhalen zich voor elk kitten.

1. Ontsluiting. Ze heeft weeën maar perst nog niet. Ze is onrustig, gaat telkens naar haar bed en krabt erin. Dit duurt bij een eerste nest soms tot 36 uur, bij een ervaren poes meestal korter.
2. Persen en geboorte. De weeën worden sterker en het vruchtwaterzakje verschijnt en breekt. Na 5 tot 30 minuten actief persen komt het kitten, meestal met het kopje eerst. De moeder likt het vlies weg, bijt de navelstreng door en likt het kitten droog.
3. Nageboorte. Na elk kitten komt een placenta, een donker klompje weefsel. Vaak eet ze die op. Dat is normaal. Probeer te tellen of er voor elk kitten een placenta is gekomen.

Tussen de kittens zit meestal 10 tot 60 minuten. Een hele bevalling is meestal binnen zes uur na het eerste persen klaar, maar kan tot twaalf uur duren. Ze mag daarbij best geluid maken. Is ze klaar, dan wordt ze rustig, krult ze zich om haar kittens en laat ze hen drinken.

Kijk op afstand en zo stil mogelijk. Stress kan de bevalling vertragen. Grijp alleen in als het echt nodig is:

• Likt ze het vlies niet weg, haal het dan voorzichtig van het kopje met schoon keukenpapier, veeg neus en bek schoon en wrijf het kitten met kleine rondjes droog.
• Bijt ze de navelstreng niet door, bel dan je dierenarts. Die legt uit hoe je hem veilig afbindt.
• Heb je moeten ingrijpen, laat moeder en kittens dan kort daarna door de dierenarts nakijken.

Na de geboorte

De eerste dagen draaien om warmte, drinken en rust. Kittens moeten binnen twee uur na de geboorte gaan drinken. De eerste moedermelk bevat afweerstoffen die hen weken beschermen, en die kunnen ze alleen het eerste etmaal opnemen. Drinkt een kitten na een half uur nog niet, leg het dan voorzichtig bij een tepel. Lukt dat niet, bel je dierenarts.

• Warmte: houd de kist de eerste dagen goed warm, rond de 30 °C, en bouw dat in de eerste maand langzaam af. Een kruik met een handdoek eromheen helpt als de moeder even weg is.
• Wegen: pasgeboren kittens wegen meestal 90 tot 110 gram. Ze komen ongeveer 10 tot 15 gram per dag aan en zijn na twee weken twee keer zo zwaar. Dagelijks wegen is de snelste manier om te zien of een kitten achterblijft.
• Rust: houd bezoek en andere huisdieren weg. Een moeder die zich onveilig voelt, gaat haar kittens soms verslepen of verwaarlozen.

Normaal bij de moeder: een roodbruine afscheiding tot ongeveer drie weken na de bevalling. Niet normaal, bel je dierenarts: groene of stinkende afscheiding, koorts, een harde, warme en pijnlijke melkklier (borstontsteking), niet eten, braken of veel drinken. Gaat ze trillen, wankelen of onhandig lopen in de weken van het zogen, dan kan dat melkziekte (eclampsie) zijn. Dat is spoed.

Hoe oud mag een kitten weg bij de moeder?

In Nederland mag een kitten volgens de wet niet jonger dan zeven weken van zijn moeder worden gescheiden. Dierenwelzijnsorganisaties adviseren minstens acht weken, en rasverenigingen houden voor hun fokkers vaak dertien weken aan. Kittens leren tussen hun tweede en achtste week het meest van hun moeder en nestgenoten. Kittens die eerder dan acht weken weggaan, blijven vaker kittengedrag houden zoals sabbelen op dekens of kleding.

Laat de kittens op tijd ontwormen en vaccineren. In ontworming bij kittens lees je wanneer je daarmee begint.

Kan ze meteen weer zwanger worden?

Ja. Een poes kan al één tot twee weken na de bevalling weer krols en zwanger worden, ook als ze nog zoogt. Wil je geen nieuw nest, laat haar dan steriliseren. Dat kan meestal als de kittens rond de acht weken zijn, en je hoeft niet te wachten tot de melk helemaal op is. Houd haar tot die tijd binnen en weg van ongecastreerde katers. Meer hierover lees je in wanneer je een kat laat steriliseren.

Veelgestelde vragen