Kale plekken bij je kat: wanneer naar de dierenarts en wat de oorzaak is

Een kale plek bij je kat komt meestal door jeuk of overmatig likken. De drie oorzaken die dierenartsen het vaakst zien zijn een allergie voor vlooienbeten, een huidschimmel (ringworm) en likken door pijn of stress. Waar de plek zit, zegt veel over de oorzaak. Een dunne plek tussen oog en oor is vaak gewoon normaal. Een ronde, schilferige plek die groter wordt moet je juist snel laten zien, omdat die schimmel ook op mensen overgaat.

Wanneer moet je met een kale plek naar de dierenarts?

Een kale plek is een signaal dat er iets speelt. Een dierenarts van Texas A&M noemt jeuk het belangrijkste om op te letten: krabben, bijten, likken of haar uittrekken wijst op een probleem dat aandacht nodig heeft. Maak deze week een afspraak als je een van de volgende dingen ziet:

• Ronde plekken die rood, schilferig of korstig zijn, vooral op de kop, de oren of de poten. Dat past bij ringworm, een schimmelinfectie die besmettelijk is voor mensen en andere huisdieren.
• Plekken die snel groter worden of er steeds meer bij komen.
• Jeuk: je kat krabt, bijt of likt opvallend veel, of je vindt meer haarballen dan normaal.
• Wondjes, korstjes of een rode, ontstoken huid onder of rond de plek.
• Donker oorsmeer, schudden met de kop of krabben aan de oren.
• Er is een kitten, een zwangere poes of iemand met een zwakke weerstand in huis en je twijfelt over schimmel.

Bel direct als je kat naast de kale plek ook minder eet, braakt of sloom is. En likt je kat vooral zijn buik of geslachtsdelen kaal terwijl hij vaak op de kattenbak zit en weinig of niets plast? Dan kan zijn plasbuis verstopt zijn. Volgens International Cat Care is dat spoed, vooral bij katers.

Is een kale plek ooit normaal?

Ja. Veel katten hebben van nature dun haar op de kop, in het stukje tussen het oog en de voorkant van het oor. Bij donkere katten valt dat extra op, omdat de lichte huid erdoorheen schemert. Dierenartsen noemen dit een normale variant die bij elk ras voorkomt. Het is normaal als de huid er rustig uitziet, je kat er niet aan krabt en de plek niet groter wordt.

Ook bij oudere Siamezen dunt het haar op de oorschelpen soms uit zonder dat er iets aan de hand is. En natuurlijk verliest elke kat haar bij het verharen. Dat geeft plukken op de bank. Kale plekken horen daar niet bij. Blijft de vacht overal even dik, dan is het gewoon verharen. Meer daarover lees je in ons stuk over een verharende kat.

Waar zit de kale plek? Oorzaken per plek

De plek op het lichaam is de beste aanwijzing die je als eigenaar hebt. Dit overzicht is een hulpmiddel om het gesprek met je dierenarts voor te bereiden. Een diagnose stellen kan alleen de dierenarts.

Plek	Vaak gezien bij	Wat de dierenarts meestal doet
Kop, tussen oog en oor	Normaal dun haar, soms schimmel	Huid bekijken, bij twijfel Woodse lamp of schimmelkweek
Rond de oren, kop en nek	Oormijt, schimmel, krabben door jeuk	Oorsmeer onder de microscoop, oren schoonmaken en behandelen
Buik, binnenkant achterpoten, flanken	Overmatig likken door jeuk, pijn of stress	Haren onder de microscoop, vlooien uitsluiten, urine of bloed onderzoeken
Onderrug en staartbasis	Vlooienallergie	Vlooienkam, vlooienbehandeling voor alle dieren en het huis
Ronde plekken op kop, oren of poten	Ringworm (huidschimmel)	Woodse lamp en schimmelkweek, behandeling van minstens zes weken
Onder de halsband of het tuigje	Wrijving	Pasvorm controleren, huid bekijken

Kale plek op het hoofd of boven de ogen

Een symmetrische, dunne plek tussen oog en oor bij een kat die er verder niets van merkt, is meestal het normale dunne haar dat hierboven staat. Anders wordt het als de plek rond is, schilfert of korstjes heeft. Ringworm zit volgens het LICG vooral rond de kop, de oren en de poten. Ook jeuk door mijten of door muggen- en vlooienbeten zie je vaak op de kop, omdat insecten graag op de neusrug en de oren bijten waar weinig haar zit.

Wat de dierenarts doet: de huid van dichtbij bekijken en bij twijfel met een Woodse lamp (een uv-lamp) zoeken naar schimmel. Lichten er haren groen op, of blijft de twijfel, dan volgt een schimmelkweek.

Kale plekken rond de oren

Krabt je kat veel aan zijn oren en schudt hij met zijn kop, dan krabt hij zichzelf daar vaak kaal. Oormijt is dan een logische verdachte. Je ziet vaak donker, kruimelig oorsmeer. Volgens International Cat Care kunnen oormijten zich ook naar de kop en nek verspreiden, en zelfs naar de achterkant en de staart, omdat een kat opgerold slaapt. Hoe je oormijt herkent en aanpakt, lees je in ons artikel over oormijt bij katten.

Wat de dierenarts doet: in het oor kijken en een beetje oorsmeer onder de microscoop leggen. Mijten zijn dan vaak direct te zien. Omdat schimmel ook graag rond de oren zit, kijkt de dierenarts daar meteen naar.

Kale buik of kale binnenkant van de poten

Dit is de plek waar katten zich het vaakst kaal likken. International Cat Care noemt de buik, de binnenkant van de achterpoten en de flanken als de typische plekken, vaak aan beide kanten even groot. Je kat likt het haar dan zelf af. Daardoor voelen de stoppeltjes stug en prikkerig aan.

Veel eigenaren denken dan meteen aan stress. Toch begint het volgens International Cat Care in de meeste gevallen met een huidprobleem of pijn, en speelt stress daarna vaak mee. De drie hoofdoorzaken:

• Jeuk door een vlooienallergie, een voedselallergie of een allergie voor iets in de omgeving.
• Pijn. Een kat met blaasproblemen likt vaak zijn buik en geslachtsdelen kaal. Ook pijnlijke gewrichten kunnen een reden zijn om op één plek te blijven likken.
• Stress. Poetsen kalmeert een kat. Bij langdurige spanning, bijvoorbeeld in een huis met meerdere katten die elkaar niet kunnen ontlopen, kan het uit de hand lopen. Sommige oosterse rassen lijken daar gevoeliger voor.

Let op: veel katten likken in hun eentje. Dat je het nooit ziet gebeuren, betekent niet dat het niet gebeurt.

Wat de dierenarts doet: eerst alle lichamelijke oorzaken uitsluiten. Dat begint met een paar haren onder de microscoop (afgelikt of uitgevallen), een vlooiencontrole en vaak een vlooienbehandeling als proef. Bij een vermoeden van blaasproblemen volgt urineonderzoek. Pas als er niets lichamelijks gevonden wordt, gaat het gesprek over stress. De dierenarts geeft dan adviezen voor thuis of verwijst je door naar een gedragstherapeut voor katten. Een vaste routine, genoeg eigen plekken om te eten, drinken en schuilen, en spelen helpen. International Cat Care noemt ook kattenferomonen als mogelijke hulp. Hoe zo'n verdamper werkt en voor wie hij zinvol is, lees je in ons stuk over de feromonenverdamper.

Kale plekken op de rug en bij de staart

Een kale of dunne plek op de onderrug en rond de staartbasis, vaak met kleine korstjes, past bij een vlooienallergie. Het LICG noemt de onderrug en de staart als de typische plekken, soms ook de buik en dijen. Een allergische kat reageert al op een paar beten. En omdat katten zo grondig poetsen, vind je vaak geen enkele vlo. Vlooien zijn volgens International Cat Care in de meeste landen de belangrijkste oorzaak van jeukende huid bij katten.

Een simpele test thuis: kam je kat met een fijne vlooienkam boven een wit laken of keukenpapier, vooral bij de staartbasis, de oksels en de liezen. Leg de zwarte korreltjes die je vindt op een vochtig tissue. Kleuren ze roodbruin, dan is het vlooienpoep.

Wat de dierenarts doet: vlooien en vlooienpoep zoeken en een goed vlooienmiddel voorschrijven. Bij een vlooienallergie behandel je alle dieren in huis tegelijk, en het huis zelf ook, want eitjes en larven verstoppen zich in huis, in kleden, manden en kieren. Een allergische kat heeft daarna levenslang een vaste vlooienbehandeling nodig. Gebruik nooit een middel voor honden: daarin zit soms permethrine, dat voor katten giftig is. Meer over het opsporen en wegwerken van vlooien lees je in vlooien op katten, en welk middel bij jouw kat past in het juiste vlooienmiddel.

Ronde, schilferige plekken: denk aan ringworm

Ondanks de naam is ringworm een huidschimmel, bij katten in meer dan 90 procent van de gevallen Microsporum canis. Het LICG beschrijft ronde, uitbreidende plekken met haarverlies en schilfers, vooral op de kop, de oren, de poten en de voetzooltjes. Het haar kan afgebroken en stoppelig zijn. Jeuk is er vaak weinig.

Het lastige: ringworm kan op bijna elke andere huidaandoening lijken, en sommige katten dragen de schimmel zonder zelf iets te laten zien. Langharige katten lopen meer risico, en in een huis met veel katten is het lastiger kwijt te raken.

Ringworm gaat makkelijk over op mensen, vooral op kinderen. Bij mensen zie je ronde, rode, schilferende plekjes met een randje, vaak op armen, gezicht of hoofdhuid. Krijg je die, ga dan naar je huisarts. Tot je dierenarts uitsluitsel geeft, raak je de plekken bij je kat beter niet met blote handen aan.

Wat de dierenarts doet: eerst met de Woodse lamp kijken. Niet alle schimmels lichten daaronder op, dus een negatieve uitslag zegt weinig. De schimmelkweek is de betrouwbaarste test en duurt volgens het LICG een tot twee weken. De behandeling bestaat uit medicijnen via de mond plus wassen of dippen van de hele kat. Een zalfje op één plekje is niet genoeg. Reken op minstens zes weken, en stop niet te vroeg, anders komt het terug. Woon je met meerdere katten, dan laat de dierenarts meestal alle katten testen. Thuis stofzuig je dagelijks en maak je harde oppervlakken een paar keer per week schoon, want de sporen blijven lang in huis hangen.

Kaal in de nek of onder de halsband

Een kale streep precies waar de halsband of het tuigje zit, komt vaak door wrijving. Controleer of de band niet te strak zit en of de huid eronder rustig is. Is de huid rood of kapot, of zit de plek ook buiten de band, laat het dan bekijken.

Likt je kat zich kaal of valt het haar uit?

Dit onderscheid helpt je dierenarts op weg. Je kunt het zelf al een beetje voelen:

• Afgelikt: de stoppeltjes voelen stug en prikkerig, omdat de haren zijn afgebroken. De plek zit waar je kat met zijn tong bij kan, zoals de buik en de poten.
• Uitgevallen: de resterende haren voelen zacht en laten makkelijk los. Zit de kale plek op een plek waar je kat niet bij kan likken, zoals de bovenkant van de kop, dan is likken minder waarschijnlijk.

Haar dat uitvalt zonder likken heeft andere oorzaken. De Merck Veterinary Manual noemt infecties, voedingstekorten en hormoonproblemen. Hormonale kaalheid jeukt in het begin meestal niet. De dierenarts zoekt dan met bloed- en urineonderzoek verder.

Hoe stelt de dierenarts de oorzaak vast?

Verwacht niet dat de oorzaak na één bezoek altijd bekend is. De dierenarts werkt stap voor stap, van vaak naar zeldzaam:

1. Vragen en onderzoek. Sinds wanneer, waar, jeukt het, zijn er andere dieren of mensen met klachten, is er iets veranderd in huis. Neem foto's mee als de plek in de loop van de tijd veranderd is.
2. Vlooienkam en huidafkrabsel om vlooien en mijten op te sporen.
3. Haren onder de microscoop om te zien of ze afgelikt of uitgevallen zijn, en om schimmelsporen te zoeken.
4. Woodse lamp en schimmelkweek bij een vermoeden van ringworm.
5. Bloed- en urineonderzoek als er een ziekte of pijn in het spel kan zijn.
6. Een dieetproef bij een vermoeden van voedselallergie. Je kat eet dan zes tot acht weken alleen een speciaal voer dat de dierenarts kiest, en verder niets.
7. Een huidbiopt als de andere testen geen antwoord geven.

Omdat zoeken tijd kost, geeft de dierenarts soms in de tussentijd iets tegen de jeuk, zodat je kat zichzelf niet verder beschadigt.

Wat je zelf al kunt doen

• Doe de vlooientest met een vlooienkam en een vochtig tissue.
• Maak een foto van de plek met iets ernaast voor de maat. Zo zie je of hij groeit.
• Smeer niets zelf op de plek zolang de oorzaak niet bekend is. Een crème alleen lost een schimmel niet op.
• Was je handen na het aaien zolang schimmel niet is uitgesloten, en houd kleine kinderen even op afstand van de plek.
• Kijk naar de omgeving. Is er een nieuwe kat in de buurt, een verhuizing, een baby of verbouwing? Vertel het je dierenarts. Het helpt bij de puzzel.
• Blijf vlooien behandelen volgens de bijsluiter, voor alle dieren in huis.

Hoe snel het haar terugkomt, hangt af van de oorzaak. Zodra je kat stopt met likken of de infectie onder controle is, begint het haar weer te groeien. Dat duurt meestal weken tot een paar maanden. Een kale plek die al lang bestaat en niet verandert, laat je ook bij een gewone controle nog even zien. Meer over andere kattenziektes en hun signalen lees je in kattenziektes: de symptomen en behandelingen.

Veelgestelde vragen