Waar is kattenkruid goed voor? Werking van catnip, veiligheid en kattenkruidthee

Kattenkruid (catnip) is vooral goed voor plezier en beweging. De plant bevat nepetalacton, een geurstof die bij gevoelige katten 5 tot 15 minuten lang een roes geeft: rollen, wrijven, likken en spelen, of juist heerlijk suf liggen. Ongeveer twee op de drie katten reageren erop, en of jouw kat dat doet, is erfelijk bepaald. Kittens jonger dan een maand of zes reageren meestal nog niet. Kattenkruid is veilig en niet verslavend, maar het is geen medicijn. Ook mensen gebruiken het, vooral als kruidenthee.

Wat is kattenkruid?

Kattenkruid, of catnip (soms geschreven als cat nip), is de plant Nepeta cataria. Het is een vaste plant uit de lipbloemenfamilie, dezelfde familie als munt en melisse. Hij komt van oorsprong uit Europa en Azië en groeit in Nederland ook wild langs wegen en op ruige plekken. Je herkent hem aan de grijsgroene, zachte, getande bladeren en de kleine witte bloemetjes met paarse stipjes. Hij wordt 30 tot 100 centimeter hoog.

De naam Nepeta gebruiken tuincentra voor het hele geslacht. Let op: wat in de borderafdeling als "kattenkruid" staat, is vaak Nepeta x faassenii, een siersoort met lange blauwpaarse bloei. Katten vinden die ook leuk, maar reageren er minder fel op dan op de echte catnip.

De stof waar het om draait heet nepetalacton. Die zit in vluchtige olie in de blaadjes, stengels en bloemen en komt vrij als je de plant kneust of als een kat erop kauwt.

Wil je kattenkruid in huis halen? Welke vorm je kiest (gedroogd, plant, spray of speeltje) en waar je goede catnip vindt, lees je in onze gids kattenkruid kopen: waar vind je goede catnip en welke vorm kies je.

Wat doet kattenkruid met een kat?

Een kat ruikt nepetalacton met receptoren in zijn neus. Dat signaal komt terecht in de delen van de hersenen die gedrag en emotie sturen. Het ruiken is het belangrijkste. Opeten doet volgens dierenartsen minder, en maakt de meeste katten eerder rustig.

Wat je ziet bij een kat die reageert:

• Snuffelen, likken en kauwen op het kruid of het speeltje.
• Kop en wangen ertegenaan wrijven, vaak gevolgd door rollen over de grond.
• Schoppen met de achterpoten tegen een speeltje, zoals bij het vangen van een prooi.
• Miauwen, spinnen of kwijlen.
• Rennen en wilde sprongen, of juist het omgekeerde: met halfdichte ogen in sfinxhouding liggen.

Die twee kanten zijn allebei normaal. In een Mexicaans onderzoek met 60 katten was ongeveer één op de vijf actief en de rest vooral passief en ontspannen. Sommige katten worden wat te opgewonden en slaan of bijten als je ze dan aanraakt. Laat je kat in die minuten met rust.

Hoe lang werkt kattenkruid?

Het effect begint binnen een paar seconden tot minuten en duurt meestal 5 tot 15 minuten, zelden langer. Daarna raakt het reukvermogen voor deze stof even "verzadigd". Je kat is dan een tot twee uur ongevoelig voor kattenkruid, ook als je meer geeft. Meer kattenkruid geeft dus geen sterkere of langere roes.

Waarom rollen katten erin?

Japanse en Britse onderzoekers (Iwate University en University of Liverpool) ontdekten in 2021 dat het rollen en wrijven een functie heeft. Bij matatabi, een plant met een verwante stof, smeren katten zo de geurstof op hun kop en vacht. Die stof houdt muggen op afstand. In hetzelfde onderzoek steeg bij katten die de stof roken het gehalte bèta-endorfine, een lichaamseigen stof die een prettig gevoel geeft. Dat verklaart waarom katten er zo blij van lijken te worden. Over het gedrag van katten in het algemeen lees je meer in kattengedrag: wat je moet weten.

Waarom reageert niet elke kat op kattenkruid?

Dat zit in de genen. In een Amerikaans onderzoek met 100 katten (Bol en collega's, 2017) reageerde 68 procent op kattenkruid. Andere bronnen komen op 50 tot 70 procent uit. Ongeveer twee op de drie is een goede vuistregel.

Al in 1962 zag een onderzoeker in een fokkerij van Siamezen dat de reactie van ouders op kittens overging, en hij dacht aan één dominant gen. Later onderzoek in twee grotere kattenkolonies vond geen simpel patroon met één gen, wel een sterke erfelijkheid. Er zijn dus waarschijnlijk meerdere genen bij betrokken. Wat in de praktijk telt: reageert je kat niet, dan kun je dat niet aanleren. Het ligt niet aan de kwaliteit van je kattenkruid (al helpt vers, sterk ruikend kruid wel).

Vanaf welke leeftijd reageert een kat?

Kittens reageren meestal nog niet. De gevoeligheid ontstaat ergens tussen de drie en zes maanden, en jonger dan zes maanden zie je vaak weinig gebeuren. Kattenkruid kan een kitten geen kwaad. Er gebeurt meestal alleen nog niets. Bij oudere katten wordt de reactie vaak milder. In het onderzoek van Bol reageerden oudere katten vaker alleen licht.

Waar is kattenkruid goed voor bij je kat?

Eerlijk gezegd: voor plezier. Kattenkruid is een speeltje voor de neus. Er gaan veel verhalen rond over gezondheidseffecten, zoals een betere spijsvertering of ontstekingsremming bij katten, maar daar is geen onderzoek voor. Waar je het wel goed voor kunt gebruiken:

• Beweging en afwisseling voor binnenkatten. Een paar minuten rennen, schoppen en rollen is welkom voor een kat die de hele dag binnen zit. Combineer het met speeltjes die hem laten jagen, zoals in onze gids over interactief kattenspeelgoed tegen verveling.
• Een nieuwe krabpaal aantrekkelijk maken. Wrijf wat gedroogd kattenkruid in het sisal of spuit er catnipspray op. Veel katten ontdekken de paal zo sneller. Welke paal stevig genoeg is, lees je in krabpaal voor je kat kopen.
• Wennen aan een mand of reismand. Een snufje kattenkruid in een open reismand die gewoon in de kamer staat, maakt er een gewone plek van om te ontdekken. Dan staat de mand niet meer alleen voor een rit naar de dierenarts. Een mand die makkelijk opengaat helpt ook, zie de juiste reismand kiezen.
• Een oude favoriet opfrissen. Een speeltje met catnip verliest na een paar weken zijn geur. Een oud speeltje een nacht in een pot met gedroogd kattenkruid leggen, maakt het weer interessant.

Werkt kattenkruid tegen stress? Bij sommige katten werkt de passieve reactie ontspannend, maar daar kun je niet op rekenen, en een kat die al gespannen is kan er juist feller van worden. De Amerikaanse dierenwelzijnsorganisatie Humane World for Animals raadt af om kattenkruid aan angstige of agressieve katten te geven. Heeft je kat last van stress, kijk dan eerder naar de oorzaak en naar hulpmiddelen die daarvoor bedoeld zijn, zoals een feromonenverdamper.

Is kattenkruid veilig voor katten?

Ja. Kattenkruid is niet giftig en niet verslavend. Onderzoekers die vier "kattenplanten" vergeleken, noemen kattenkruid, matatabi, valeriaan en Tatarische kamperfoelie alle vier veilig voor katten en mensen. Je kat raakt er ook niet afhankelijk van en krijgt geen ontwenningsverschijnselen.

Waar je wel op let:

• Niet te veel laten eten. Eet je kat een flinke hoeveelheid, dan kan hij gaan braken of diarree krijgen. Dat gaat vanzelf over. Blijft het aanhouden, bel dan je dierenarts.
• Meerdere katten? Geef ze apart kattenkruid. Twee opgewonden katten bij één speeltje kan ruzie geven.
• Niet op je kat zelf spuiten. Catnipspray is voor speeltjes, krabpalen en manden.
• Geen etherische olie. Geconcentreerde olie is iets anders dan het gedroogde kruid. Gebruik voor je kat alleen kruid, speeltjes of spray die voor katten gemaakt is.

Hoe vaak mag je kat kattenkruid?

Een paar keer per week is genoeg. Dat is geen kwestie van gezondheid. Katten kunnen een lichte gewenning opbouwen, en als het kruid altijd rondslingert, wordt het gewoon minder bijzonder. Een snufje per keer volstaat. Leg kattenkruid en catnipspeeltjes daarna weg in een afgesloten pot of zak, dan blijven ze langer geurig.

Hoe geef je kattenkruid?

Gedroogd kattenkruid strooi je op een kleedje, de krabpaal of in een navulbaar speeltje. Een verse plant kun je kneuzen of je kat er zelf aan laten snuffelen. Catnipspray is handig voor plekken waar je niet wilt strooien, maar de geur vervliegt snel. En dan zijn er kant-en-klare speeltjes met catnip, zoals de kattenspeeltjes met catnip in onze winkel. Voor- en nadelen per vorm staan in kattenkruid kopen.

Je kat reageert niet: deze planten kun je proberen

Doet kattenkruid niets, dan is er een goede kans dat een andere plant wel werkt. Het onderzoek van Bol en collega's (BMC Veterinary Research, 2017) testte 100 katten op vier planten:

Plant	Reageerde (alle katten)	Reageerde (katten die kattenkruid negeren)
Matatabi of zilverwijnstok (Actinidia polygama)	79%	71%
Kattenkruid (Nepeta cataria)	68%	n.v.t.
Tatarische kamperfoelie (hout)	53%	32%
Valeriaanwortel	47%	19%

Matatabi (in het Engels silvervine) is dus de beste gok. Het is een klimplant uit Oost-Azië, familie van de kiwi. In het onderzoek werkte poeder van de vruchtgallen het best. Op gedroogd hout reageerden veel minder katten, al pakken sommige katten een stokje juist graag op om op te kauwen. Katdootje verkoopt zelf matatabistokjes, en in onze kattenkruid-koopgids lees je wat eigenaren ervan vinden.

Valeriaan werkt bij minder katten, en de geur is sterk. Volgens de onderzoekers vindt lang niet iedereen die lekker. Bewaar valeriaanspeeltjes dus liever niet in de woonkamer.

Kattenkruid voor mensen: thee en andere toepassingen

Kattenkruid is van oudsher ook een kruid voor mensen. Het werd gebruikt als thee bij onrust, slecht slapen, buikkrampen, verkoudheid en koorts. Die toepassingen zijn traditie. Er is weinig onderzoek bij mensen, en wat er is, komt vooral uit proeven met dieren. Zie het dus als kruidenthee. Een medicijn is het niet.

Kattenkruidthee

Kattenkruidthee maak je door gedroogd blad en bloemtoppen te laten trekken in heet water, net als muntthee. De smaak is kruidig en licht muntachtig. Gebruik hiervoor kruid dat als kruidenthee voor mensen verkocht wordt. Kattenkruid uit de dierenwinkel is bedoeld voor katten en wordt niet als voedingsmiddel voor mensen verkocht.

Wees voorzichtig in deze gevallen (bron: WebMD, medisch gecontroleerd in 2025):

• Zwanger: niet gebruiken. Er zijn bijwerkingen beschreven bij zwangeren.
• Baby's en kinderen: niet geven, ook niet bij krampjes. Het kan suf maken en braken veroorzaken.
• Slaap- of kalmeringsmiddelen: kattenkruid kan het slaapverwekkende effect versterken. Dat geldt ook in combinatie met andere rustgevende kruiden zoals valeriaan. Rijd geen auto als je er suf van wordt.
• Allergisch voor munt of andere lipbloemigen: dan kun je ook op kattenkruid reageren.
• Maagklachten: stop als je er misselijk of een onrustige maag van krijgt.

Gebruik je medicijnen of heb je een aandoening, overleg dan eerst met je huisarts of apotheker. Over kattenkruid in de keuken, als smaakmaker in salades en sauzen, lees je meer in is kattenkruid eetbaar.

Tegen muggen

Nepetalacton weert insecten. In laboratoriumproeven hield de stof muggen goed op afstand, en sommige onderzoekers vonden het als geurbarrière zelfs beter werken dan DEET. Op de huid werkt het minder lang en minder sterk dan DEET. Ga je naar een gebied met ziektes die door muggen worden overgedragen, vertrouw dan op een beproefd muggenmiddel.

Kattenkruid kweken in het kort

Echte catnip (Nepeta cataria) is makkelijk te kweken. Hij wil zon, een goed doorlatende grond en niet te veel water. Je zaait in het voorjaar binnen of na de laatste nachtvorst buiten. De plant komt elk jaar terug.

• Bescherm jonge planten. Katten rollen er graag bovenop en kunnen een kleine plant platdrukken. Een kooitje van gaas of een hangpot helpt tot de plant groot genoeg is.
• Oogsten rond de bloei. Het gehalte nepetalacton is het hoogst als de plant in knop staat of net bloeit. Knip de stengels af, hang ze ondersteboven op een donkere, luchtige plek en rits de droge blaadjes en bloemen eraf.
• Terugknippen na de bloei geeft een tweede bloei en een compactere plant.

Uitgebreide stappen staan in kattenkruid planten: zaaien, uitplanten en verzorgen, en wanneer en hoe ver je terugknipt, lees je in wanneer kattenkruid snoeien. Zoek je iets groens dat je kat mag eten, dan is kattengras kweken een betere keuze. Dat is iets anders dan kattenkruid.

Veelgestelde vragen