Kat plast naast de kattenbak? Dit zijn de oorzaken en oplossingen

Plast je kat naast de kattenbak, dan zegt hij daarmee dat er iets niet klopt. Soms is dat pijn bij het plassen, vaker ligt het aan de bak zelf: te klein, niet schoon genoeg, de verkeerde vulling of een onrustige plek. Kijk eerst of het medisch kan zijn, los daarna de oorzaak op en haal de geur grondig weg. Anders komt je kat steeds terug naar dezelfde plek.

Dit artikel bevat partnerlinks Hoe zit dat?

Katdootje krijgt een kleine vergoeding als je via een link in dit artikel iets koopt. Dat kost jou niets extra en bepaalt niet wat we aanraden.

Eerst: wanneer moet je naar de dierenarts?

Katten zijn van nature zindelijk. Plast je kat ineens buiten de bak terwijl er thuis niets veranderd is, dan is een lichamelijke oorzaak het eerste waar je aan denkt. Plassen buiten de bak is een van de bekende signalen van blaasproblemen, en katten laten pijn vaak pas laat zien.

Direct bellen, ook buiten kantoortijd

• Je kat zit steeds in de bak of ernaast te persen en er komt weinig of niets uit.
• Hij huilt of miauwt tijdens het persen, likt veel aan zijn geslachtsdelen, braakt of heeft een pijnlijke buik.

Vooral bij katers is dit spoed. Hun plasbuis is lang en smal en kan verstopt raken door gruis of een propje. De urine kan er dan niet meer uit, en een volledig verstopte blaas kan binnen 24 tot 48 uur fataal zijn. Wacht dus niet af of het vanzelf beter wordt. Katers tussen 1 en 5 jaar lopen het meeste risico, maar het kan elke kater overkomen.

Binnen een dag een afspraak maken

• Je kat gaat veel vaker naar de kattenbak en plast steeds kleine beetjes.
• Er zit bloed in de urine, of de klontjes in de bak zijn roze of rood.
• Hij plast ineens naast de bak, zonder dat er iets veranderd is aan bak, vulling of huis.
• Hij drinkt en plast opvallend meer dan vroeger. Dat past bij nierproblemen of suikerziekte, vooral bij oudere katten.

Welke medische oorzaken komen het meest voor?

• Blaasontsteking zonder aanwijsbare oorzaak (idiopathische cystitis, FIC): de diagnose die dierenartsen het vaakst stellen bij katten met plasproblemen. Stress speelt een grote rol. De klachten gaan vaak binnen een paar weken over, maar komen ook graag terug.
• Blaasgruis en blaasstenen: irriteren de blaas en kunnen bij katers de plasbuis verstoppen.
• Bacteriële blaasontsteking: komt ook voor. Je dierenarts ziet in de urine of er bacteriën in zitten en of antibiotica nodig is.
• Nierproblemen en suikerziekte: je kat maakt meer urine, de bak raakt sneller vol en natter.
• Artrose: instappen doet pijn, dus je kat plast vlak voor of naast de bak.

Een kat die pijn heeft bij het plassen, koppelt die pijn aan de bak. Daardoor kan het naast de bak plassen blijven bestaan, ook als de ontsteking al over is. Na de behandeling helpt het dan om de bak tijdelijk ergens anders neer te zetten of een tweede bak met andere vulling aan te bieden.

Tip: schrijf een paar dagen op hoe vaak je kat gaat, hoeveel er in de bak ligt en of je bloed ziet. Neem als het kan wat verse urine mee in een schoon potje. Vraag je dierenarts hoe je dat het beste opvangt.

Oorzaken en oplossingen per situatie

Heeft de dierenarts niets gevonden, of is je kat verder duidelijk fit, dan zit de oorzaak bijna altijd in de bak, de plek of de sfeer in huis. Hieronder per oorzaak wat je ziet en wat je doet. Vaak spelen er twee of drie tegelijk.

1. De kattenbak is te klein

Veel standaardbakken zijn gemaakt voor een kitten. Een volwassen kat kan zich er niet goed in omdraaien, staat met zijn achterpoten op de rand en plast er zo naast of overheen.

Zo los je het op: een vuistregel uit de kattengedragswereld is dat de bak ongeveer anderhalf keer zo lang moet zijn als je kat, gemeten van neus tot staartbasis. Een bak van 49 bij 38 centimeter is voor een volwassen kat eigenlijk het minimum. Heb je een groot ras, kijk dan naar een grotere kattenbak uit onze gids voor de Maine Coon. Een doorzichtige plastic opbergbox van ruim formaat werkt ook goed.

2. De bak is niet schoon genoeg

Wat voor jou nog schoon lijkt, ruikt voor je kat al vies. Een kat die liever niet in een volle bak stapt, gaat op de rand of er net naast staan.

Zo los je het op: schep klonterende vulling minstens twee keer per dag uit en vervang de vulling eens per week helemaal. Was de bak dan met heet water en een mild afwasmiddel. Gebruik geen sterke desinfectiemiddelen met fenol, die zijn giftig voor katten. Ruikt de bak ondanks dat, lees dan wat je kunt doen als de kattenbak stinkt.

3. De bak staat op een verkeerde plek

Een kat die plast, voelt zich kwetsbaar. Naast de wasmachine, in een drukke gang, bij het kattenluik of bij een glazen pui waar buitenkatten langs lopen voelt hij zich niet veilig. Plast je kat vóór de bak, dan durft hij er vaak net niet in.

Zo los je het op: zet de bak in een rustige hoek of tegen een muur, zodat je kat ziet wie eraan komt en zijn rug gedekt is. Niet naast het voer of het water. Verplaats de bak geleidelijk, of zet een tweede bak op de nieuwe plek voordat je de oude weghaalt.

4. De vulling bevalt niet

Katten zijn kieskeurig over wat onder hun poten zit. Grove korrels, een sterk parfum, een geurpoeder over de vulling of een plastic zak in de bak kunnen genoeg zijn om ernaast te gaan.

Zo los je het op: de meeste katten kiezen voor fijne, zandachtige vulling zonder geur. Een laag van 3 tot 4 centimeter is genoeg. Plast je kat veel door een nier- of suikerprobleem, doe er dan meer in zodat alles opgenomen wordt. Laat zakken in de bak en geurtjes weg. Wil je wisselen, zet dan een tweede bak met de nieuwe vulling naast de oude en laat je kat kiezen. In onze vergelijking vind je kattenbakvulling die je kat wel accepteert.

5. Een kap die niet bevalt

Een bak met kap is voor sommige katten fijn en privé. Andere voelen zich er opgesloten, met maar één uitgang. In huizen met meer katten kan een andere kat hem bij de ingang opwachten. De geur blijft onder een kap ook langer hangen.

Zo los je het op: haal de kap of het klepje eens een week weg en kijk of het verschil maakt. Of zet een open bak naast de dichte.

6. Stress of verandering in huis

Een verhuizing, verbouwing, nieuwe huisgenoot, baby, hond of een kat van de buren die door het raam staart. Stress kan je kat van de bak houden en is bovendien een bekende aanleiding voor blaasontsteking.

Zo los je het op: voer veranderingen geleidelijk door, houd vaste tijden voor eten en spelen, en geef je kat plekken om zich terug te trekken, liefst ook hoog. Speel dagelijks, zodat hij energie kwijt kan. Feromoonverdampers zoals Feliway gebruiken veel eigenaren in zo'n periode. Ze kunnen helpen, maar ze lossen de oorzaak niet op. Straf je kat nooit: dat maakt hem banger en het plassen erger.

7. Meerdere katten in huis

Katten die het goed lijken te doen samen, kunnen elkaar toch subtiel de weg naar de bak afsnijden. Een kat die zich niet veilig voelt, plast dan ergens anders.

Zo los je het op: de bekende regel is één bak per kat plus één extra. Bij drie katten zijn dat dus vier bakken. Zet ze op verschillende plekken in huis, niet naast elkaar en niet met de ingangen naar elkaar toe. Leven je katten in duidelijke groepjes, dan kan het ook met één bak per groepje plus één.

8. Een oude kat met stijve gewrichten

Een oudere kat die naast de kattenbak plast, heeft vaak gewoon moeite met de instap. Artrose komt bij oude katten heel veel voor: in een Brits onderzoek had 90 procent van de katten boven de 12 jaar er tekenen van op de röntgenfoto. Je ziet het niet makkelijk. Ze springen minder, slapen meer, nemen de trap trager en lopen wat stijver. Een hoge rand of een klep wordt dan een drempel, en je kat plast vlak voor de bak.

Zo los je het op: geef hem een grote bak met een lage instap. Een ondiepe open bak werkt, of een ruime opbergbox waar je aan één kant een lage opening in zaagt. Zorg voor een bak op elke verdieping waar hij komt, zodat hij niet de trap op hoeft. Laat je dierenarts ook naar de gewrichten kijken. Er is pijnbestrijding speciaal voor katten. Geef nooit zelf pijnstillers voor mensen, paracetamol is voor katten giftig. Bij een oude kat die meer plast, is een nier- of bloedcontrole verstandig.

9. Je kat plast over de rand van de kattenbak

Dit is een eigen probleem. Je kat zit gewoon in de bak, maar de plas belandt over de rand. Meestal komt dat doordat hij met zijn achterwerk tegen de wand staat, half rechtop gaat staan of met zijn achterpoten op de rand stapt. Bij een kleine bak met lage randen gaat het dan mis.

Zo los je het op: kies een bak met hoge wanden of een kap, en voldoende lengte zodat je kat niet tegen de wand hoeft te staan. Voor katten die een kap niet prettig vinden, werkt een hoge opbergbox met een uitgezaagde instap goed. Een dikkere laag vulling helpt een beetje, omdat je kat dan minder geneigd is om op de rand te gaan staan.

Wat eigenaren ervan vinden: eigenaren van Maine Coons schrijven in reviews dat hun kat eindelijk kan omdraaien en zich vrij kan bewegen in de bak. De terugkerende klacht gaat over het klepje: het breekt sneller dan je zou willen, sluit soms maar half en onder de klep komt nog wat geur door. Een koper ontdekte dat hij de klep verkeerd om had gemonteerd. Een paar kopers merkten dat de maten iets afweken van wat de webshop vermeldde, dus meet je plek ruim.

10. Een nare ervaring bij de bak

Is je kat ooit geschrokken in of bij de bak, door een vallend voorwerp, een andere kat of een kind, dan kan hij de plek blijven mijden.

Zo los je het op: zet een nieuwe bak op een andere, rustige plek. Laat de oude een tijdje staan, zodat hij kan kiezen.

Plast je kat steeds op dezelfde plek? Haal de geur echt weg

Katten gaan terug naar plekken die naar urine ruiken. Ruik jij niets meer, dan kan je kat het nog steeds ruiken. Gewone schoonmaakmiddelen halen de zichtbare vlek weg, maar de urinezuurkristallen blijven zitten en gaan weer ruiken zodra het vochtig wordt. Middelen met ammoniak maken het erger, want die ruiken voor een kat juist naar plas. Bleek, ammoniak en azijn kun je daarom beter laten staan.

Een enzymreiniger breekt de geurstoffen af. Zo pak je het aan:

1. Dep een verse plas zo goed mogelijk op met keukenpapier. Niet wrijven.
2. Spuit de enzymreiniger royaal, zodat hij net zo diep komt als de plas. In een kleed of tapijt is dat vaak een stuk breder dan de vlek die je ziet.
3. Laat het intrekken en vanzelf drogen. Geen föhn, stoomreiniger of strijkijzer, warmte zet de geur juist vast.
4. Ruikt het na het drogen nog, herhaal dan. Bij oude plekken en op tegelvoegen of beton is twee of drie keer heel normaal.
5. Gebruik niets anders vlak ervoor of erna, dat kan de enzymen uitschakelen.

Weet je niet waar je kat allemaal geplast heeft, dan helpt een uv-zaklamp in het donker: oude urinevlekken lichten op. Maak de plek daarna een tijdje minder aantrekkelijk, bijvoorbeeld door er zijn voerbak of een mandje neer te zetten.

Wat eigenaren ervan vinden: wie het middel prijst, schrijft vaak dat de geur pas na een tweede of derde ronde echt weg was. Een eigenaar van een kat met blaasontsteking kreeg de geur uit een matras na twee keer behandelen, al duurde het even. Iemand van wie de kat op de bank had geplast, schreef dat de bank de volgende ochtend weer normaal rook, en een ander gebruikte het zonder vlekken op een houten vloer. De kritiek: de spuitkop is zwaar en geeft weinig, het middel is niet helemaal geurloos, en meerdere eigenaren zagen hun kat toch terugkomen naar dezelfde plek. Dat laatste is de les van bijna elke enzymreiniger: hij haalt de geur weg, de reden waarom je kat daar plast moet je zelf oplossen.

Plast je kat op bed of tegen de muur?

Dit artikel gaat over plassen naast en rond de kattenbak. Plast je kat op je bed, de bank of de wasmand, dan spelen er vaak andere dingen mee, zoals onzekerheid of een plek die naar jou ruikt. Daarover lees je meer in waarom een kat op bed plast. Zie je kleine straaltjes tegen een muur, deur of gordijn terwijl je kat met trillende staart rechtop staat, dan is dat sproeien. Dat heet markeren. Het komt vooral voor bij ongecastreerde katers en bij spanning tussen katten. Castratie en minder stress helpen dan meer dan een andere bak.

Checklist: wat kun je vandaag doen?

Medisch

• Kater die perst zonder plas: meteen naar de dierenarts.
• Vaak kleine plasjes, bloed of ineens buiten de bak: binnen een dag bellen.
• Houd een paar dagen bij hoe vaak je kat plast en wat je ziet.

Kattenbak

• Minstens anderhalf keer de lengte van je kat.
• Twee keer per dag scheppen, eens per week alles verversen.
• Fijne vulling zonder geur, 3 tot 4 centimeter diep, zonder zakken of geurpoeder.
• Hoge wanden of kap als je kat over de rand plast, lage instap voor een oude kat.
• Eén bak per kat plus één, verspreid door het huis.

Plek en sfeer

• Rustig, tegen een muur, uit de loop en weg van voer en water.
• Veranderingen geleidelijk doorvoeren en nooit straffen.

Schoonmaken

• Elke plek met een enzymreiniger, zo vaak als nodig.
• Geen bleek, ammoniak of azijn.

Helpt dit na een paar weken niet genoeg, vraag je dierenarts dan om een doorverwijzing naar een gedragsdeskundige voor katten.

Veelgestelde vragen