Kat plast op bed: oorzaken, oplossingen en preventie

Plast je kat op bed, dan is daar bijna altijd een reden voor die je kunt vinden. Vaak is het pijn bij het plassen, zoals een blaasontsteking. Daarna komen stress, een kattenbak die niet bevalt en, bij een kitten, gewoon nog niet zindelijk zijn. Het bed is daarbij geen toeval: het is zacht, het neemt de plas op en het ruikt naar jou. Laat eerst je dierenarts kijken, haal de geur grondig weg en pak dan de oorzaak aan.

Dit artikel bevat partnerlinks Hoe zit dat?

Katdootje krijgt een kleine vergoeding als je via een link in dit artikel iets koopt. Dat kost jou niets extra en bepaalt niet wat we aanraden.

Eerst naar de dierenarts: wanneer is het spoed?

Katten zijn van nature zindelijk. Plast je kat ineens op bed terwijl er thuis niets veranderd is, denk dan eerst aan een lichamelijke oorzaak. Katten laten pijn pas laat zien en kunnen ziek zijn zonder dat je het aan ze merkt.

Direct bellen, ook buiten kantoortijd

• Je kat zit steeds in de bak of op het bed te persen en er komt weinig of niets uit.
• Hij huilt tijdens het persen, likt veel aan zijn geslachtsdelen, braakt of heeft een pijnlijke buik.

Vooral bij een kater is dit spoed. Zijn plasbuis is lang en smal en kan verstopt raken door gruis of een propje. Dan kan de urine er niet meer uit, en een volledig verstopte blaas kan binnen 24 tot 48 uur fataal zijn. Wacht dus niet af tot de volgende ochtend.

Binnen een dag een afspraak maken

• Je kat gaat veel vaker plassen, steeds kleine beetjes, en doet dat soms op bed.
• Er zit bloed in de plas, of de vlek op het laken is roze.
• Hij plast ineens op bed terwijl hij jarenlang netjes de bak gebruikte.
• Hij drinkt en plast opvallend meer dan vroeger. Dat past bij nierproblemen, suikerziekte of een te snel werkende schildklier, vooral bij oudere katten.

Medische oorzaken en wat de dierenarts doet

Blaasontsteking is de bekendste. Bij katten is dat meestal een blaasontsteking zonder aanwijsbare oorzaak (idiopathische cystitis), waarbij stress een grote rol speelt. Ook blaasgruis en een bacteriële ontsteking komen voor. Bij een oudere kat spelen ook nieren, suikerziekte, schildklier en stijve gewrichten mee. Een kat met artrose vindt de rand van de bak soms te hoog, en het bed ligt dan dichterbij en zachter.

Waarom het bed? Een kat die pijn heeft bij het plassen, koppelt die pijn soms aan de bak en zoekt een andere plek. Een zacht dekbed dat de plas opneemt, ligt dan voor de hand. Daarom kan je kat na herstel nog een tijd op bed blijven plassen. De pijn is weg, de gewoonte en de geur nog niet.

Je dierenarts onderzoekt de plas en voelt aan de blaas. Afhankelijk van de uitkomst krijgt je kat pijnstilling, antibiotica als er bacteriën zijn, of een dieet tegen gruis. Bij blaasproblemen helpt het bijna altijd als je kat meer drinkt. Natvoer en een drinkfontein voor je kat kunnen daarbij helpen. Geef nooit zelf pijnstillers uit je eigen kastje: paracetamol is giftig voor katten.

Waarom plast een kat op bed? De oorzaken

Is je kat gezond, dan zit de oorzaak in het huis, de kattenbak of je kat zelf. Bij het bed komen een paar dingen samen die je bij plassen naast de bak niet ziet.

Het bed ruikt naar jou

Je bed is de plek in huis die het sterkst naar jou ruikt. Een kat die zich onzeker voelt, mengt zijn eigen geur daarmee. Dat geeft hem rust. Dierenartsen en gedragstherapeuten zien dit vaak na een verandering in het ritme: je werkt ineens andere uren, er logeert iemand, je bent op vakantie geweest of er is spanning in huis. Ook een kat die net verhuisd is, kiest vaak het bed. Het plassen gebeurt dan regelmatig als jij er niet bent, of juist 's nachts als je slaapt.

Zacht en absorberend

Sommige katten plassen het liefst op iets zachts. Een dekbed, een stapel wasgoed of een badmat voelt voor hen beter dan korrels in een bak. Dat zie je vaker bij een kat die als kitten op een kleedje of krant heeft geleerd, of bij een kat die korrels op zijn pootjes vervelend vindt. Plast hij ook op handdoeken, kleren of de bank, dan is dit een sterke aanwijzing.

Stress en angst

Een nieuwe kat in huis, een baby, een verhuizing, verbouwing, een kat van de buren die door het raam kijkt of ruzie tussen je eigen katten: het zijn allemaal redenen waardoor een kat zich minder veilig voelt. Het bed ligt vaak hoog en rustig, met overzicht op de deur. Voor een kat die bij de kattenbak wordt opgewacht door een andere kat, is het de veiligste plek in huis. Stress geeft bovendien vaker een blaasontsteking, dus medisch en gedrag lopen hier door elkaar.

Een kattenbak die niet bevalt

Een bak die te klein is, niet vaak genoeg wordt schoongemaakt, op een drukke plek staat of gevuld is met geparfumeerde korrels, kan je kat wegjagen. Dan zoekt hij een alternatief, en het bed is een logische keuze. Bij meerdere katten is te weinig bakken een bekende oorzaak. Houd één bak per kat aan, plus één extra.

Kater, poes en markeren

Een ongecastreerde kater of ongesteriliseerde poes markeert vaker met urine, en een loopse poes kan onrustig worden en buiten de bak plassen. Castratie of sterilisatie lost veel op. Markeren gebeurt meestal met kleine straaltjes tegen een muur, gordijn of deur, terwijl de kat rechtop staat met een trillende staart. Een plas op het bed is plat en groter. Daarbij hurkt je kat, dus dat is meestal gewoon plassen.

Een kitten dat nog niet zindelijk is

Plast je kitten op bed, dan is de verklaring meestal simpel. Een jong kitten heeft een kleine blaas, moet vaak en vindt de kattenbak in een groot huis niet snel genoeg. Het bed is zacht en dichtbij. Hoe je dat oplost, lees je verderop.

Hoe ga je om met een kat die op bed plast?

Het bed schoonmaken

Doe dit zo snel mogelijk en grondig. Ruikt je kat zijn plas nog, dan komt hij terug naar dezelfde plek. Gewone schoonmaakmiddelen halen de geur voor jouw neus weg, voor een kattenneus blijft hij hangen.

• Haal het beddengoed eraf en spoel de plas eerst uit met koud water.
• Dep de matras droog met keukenpapier en behandel de vlek met een enzymreiniger, ruim over de randen. Enzymen breken de urinezuurkristallen af die anders blijven ruiken.
• Gebruik geen bleek, ammoniak of azijn. Die ruiken voor je kat naar urine en lokken hem juist terug.
• Laat de matras goed drogen zonder hitte, en zet het beddengoed pas in de droger als het echt niet meer ruikt.

Hoe je dat per ondergrond aanpakt, welke enzymreiniger werkt en hoe je met een uv-lamp ook oude plekken vindt, lees je in onze gids kattenplas geur verwijderen. Daar staat ook een stappenplan om kattenplas uit een matras te krijgen.

Het bed tijdelijk afschermen

Zolang je de oorzaak nog niet hebt gevonden, moet je kat niet bij het bed kunnen. Doe overdag en 's nachts de slaapkamerdeur dicht. Lukt dat niet, leg dan een zeil, een plastic douchegordijn of een oude badmat met de noppen naar boven over het dekbed. De meeste katten vinden dat onprettig om op te staan. Een waterdichte matrasbeschermer zorgt dat een ongelukje niet in de matras trekt, zodat je alleen het beddengoed hoeft te wassen.

Een eigen veilige slaapplek

Een kat die het bed opzoekt omdat het daar rustig is en naar jou ruikt, heeft baat bij een eigen plek die net zo fijn voelt. Denk aan een kattenmand of kattenhol (bijvoorbeeld de vilten kattenmand uit onze winkel, of kijk in onze gids voor kattenmanden) in de slaapkamer of op een hoge plek in de woonkamer. Leg er een trui of kussensloop in die je gedragen hebt, dan ruikt hij naar jou. Wil je een mand kiezen, kijk dan in onze gids de beste kattenmand kiezen. Een beetje kattenkruid of een speeltje erbij helpt je kat de plek met iets leuks te verbinden.

Kat plast op bed afleren: zo pak je het aan

Is de dierenarts klaar en het bed schoon, dan begint het afleren. Reken op een paar weken. Een kat die al maanden op bed plast, heeft er een gewoonte van gemaakt.

1. Maak de kattenbak beter dan het bed

• Zorg voor een frisse kattenbak: twee keer per dag scheppen en regelmatig helemaal verversen.
• Kies een ruime bak, ongeveer anderhalf keer zo lang als je kat zonder staart. In onze gids de beste kattenbak kiezen lees je welke maten en vormen er zijn.
• Gebruik fijne, geurloze korrels. Een kat die zachte plekken zoekt, vindt fijne vulling vaak prettiger dan grove. Welke soorten er zijn, staat in de beste kattenbakvulling. Wil hij alleen op zacht plassen, leg dan tijdelijk een oud kleedje of wat keukenpapier op de korrels en bouw dat langzaam af.
• Zet een extra bak in of vlak bij de slaapkamer, op een rustige plek. Plast je kat steeds op hetzelfde stuk van het bed, dan is dat de plek waar hij zich veilig voelt om te plassen.
• Eén bak per kat plus één extra, op verschillende plekken in huis.

2. Geef de plek een andere betekenis

Katten plassen niet graag waar ze eten en spelen. Mag je kat weer op bed, speel dan met hem op het bed en geef hem daar een paar brokjes of een snoepje. Zo wordt het bed een plek om te spelen en te liggen. Doe dat pas als de plek helemaal schoon is en niet meer ruikt.

3. Haal de stress weg

Houd vaste tijden voor eten en spelen, ook in het weekend. Speel elke dag een paar keer kort en intensief met je kat, zodat hij spanning kwijt kan. Geef hem hoge plekken en plekken om zich te verstoppen. Bij meerdere katten helpt het als elke kat zijn eigen bak, eetplek en slaapplek heeft, zodat niemand een ander hoeft te passeren. Komt er een nieuwe kat bij, lees dan eerst hoe je een kitten bij een oudere kat rustig introduceert.

Veel eigenaren gebruiken in zo'n periode een feromoonverdamper in de slaapkamer. Of dat helpt en welke je kiest, lees je in feromonenverdamper voor je kat. Het kan rust geven, maar het lost de oorzaak niet op.

4. Let op wanneer het gebeurt

Schrijf een paar weken op wanneer je kat op bed plast. Na een dag dat je lang weg was? Als er bezoek is geweest? Op de nachten dat de andere kat binnen slaapt? Vaak zie je dan een patroon dat je eerst niet opviel. Ben je vaak lang van huis, lees dan ook hoe lang een kat alleen kan zijn.

5. Beloon en straf nooit

Beloon je kat als hij de bak gebruikt, met een aai, een rustige stem of een klein snoepje. Straffen, schreeuwen of zijn neus in de plas duwen werkt niet. Je kat koppelt de straf aan jou en wordt er banger van. Dat maakt het plassen erger. Katten plassen ook niet uit wraak, al voelt dat soms zo.

Wordt het niet beter?

Plast je kat na een paar weken nog steeds op bed, ga dan terug naar je dierenarts. Een blaasontsteking kan terugkomen en sommige problemen zie je pas bij een tweede onderzoek. Je dierenarts kan je ook doorverwijzen naar een gedragsdeskundige voor katten.

Kitten plast op bed: zo leer je het af

Een kitten dat op bed plast, is meestal gewoon nog aan het leren. Zo help je het op weg:

• Begin klein. Laat een nieuw kitten de eerste weken in één of twee kamers wonen, met de kattenbak binnen een paar meter. Pas als het de bak trouw gebruikt, mag het meer van het huis zien.
• Houd de slaapkamerdeur dicht zolang het nog niet zindelijk is.
• Gebruik een bak met een lage rand, zodat het er makkelijk in kan. Bij een groter huis helpen twee of drie bakken.
• Zet het kitten in de bak na het slapen, na het eten en na het spelen, en als het rondjes draait of gaat krabben op de vloer of het dekbed.
• Beloon elke keer dat het de bak gebruikt. Straffen werkt bij een kitten nog slechter dan bij een volwassen kat.
• Maak ongelukjes direct goed schoon met een enzymreiniger, anders ruikt het bed als de plek om te plassen.

Wat je verder klaar moet hebben voor een nieuw kitten, staat in de checklist kitten benodigdheden. Plast je kitten heel vaak kleine beetjes, of zit er bloed bij, laat het dan ook door de dierenarts nakijken.

Preventie: zo voorkom je dat het terugkomt

Regelmatige controle bij de dierenarts

Een jaarlijkse controle, en bij een kat ouder dan tien jaar liever twee keer per jaar, vangt nier-, schildklier- en gewrichtsproblemen vroeg op. Hoe eerder je ze ziet, hoe kleiner de kans dat je kat ermee buiten de bak gaat plassen.

Stress beperken

Voer veranderingen in huis geleidelijk door. Ga je verhuizen, verbouwen of op vakantie, houd de rest van de dag dan zo voorspelbaar mogelijk en geef je kat een rustige kamer met zijn eigen spullen.

Genoeg kattenbakken

Houd één kattenbak per kat aan, plus één extra, op verschillende plekken in huis. Zo hoeft geen kat langs een andere om te plassen.

Een vaste reinigingsroutine

Schep de bak twee keer per dag en maak elk ongelukje meteen goed schoon. Een plek die nergens meer naar ruikt, nodigt niet uit tot een tweede keer.

Plast je kat ook naast de kattenbak?

Dit artikel gaat over het bed. Plast je kat vooral naast, voor of over de rand van de bak, dan liggen de oorzaken meestal bij de bak zelf: te klein, te hoge rand voor een oude kat, een kap die niet bevalt of de verkeerde vulling. Per oorzaak de oplossing staat in kat plast naast de kattenbak.

Veelgestelde vragen