Haarballen bij je kat: symptomen, wanneer hij vastzit en hoe je ze voorkomt

Spuugt je kat af en toe een haarbal uit en eet, speelt en poept hij daarna gewoon, dan is dat meestal geen probleem. Eens per één à twee weken is bij veel katten gebruikelijk, vooral bij langharige katten en in de verharingstijd. Vaker is niet normaal en is een reden om met je dierenarts te overleggen. Kokhalst je kat steeds zonder dat er iets uitkomt, eet hij niet meer, poept hij niet of is zijn buik dik en gespannen, dan kan er een haarbal vastzitten. Ga dan dezelfde dag naar de dierenarts. Probeer je kat nooit zelf te laten braken.

Dit artikel bevat partnerlinks Hoe zit dat?

Katdootje krijgt een kleine vergoeding als je via een link in dit artikel iets koopt. Dat kost jou niets extra en bepaalt niet wat we aanraden.

Wanneer moet je met een haarbal naar de dierenarts?

Een haarbal die eruit komt, is opgelost. Een haarbal die niet naar buiten komt, kan de uitgang van de maag of de darm blokkeren. Volgens het Cornell Feline Health Center, het kattencentrum van de Amerikaanse Cornell-universiteit, gebeurt dat niet vaak. Als het gebeurt, is het ernstig en soms is een operatie nodig.

Ga dezelfde dag nog (of bel de dierenartsenpost) als je kat

• steeds kokhalst of probeert over te geven zonder dat er iets uitkomt
• meerdere keren achter elkaar braakt of eten en water niet binnenhoudt
• een opgezette, harde of pijnlijke buik heeft
• niet of nauwelijks meer poept of zichtbaar perst
• sloom is, zich verstopt of niet meer reageert zoals anders
• langer dan een dag niets eet

Deze lijst volgt de waarschuwingssignalen van het Cornell Feline Health Center en de spoedsignalen bij braken van de Britse dierenorganisatie PDSA. Een kat die niet eet, kan daar zelf ziek van worden. Wacht dus niet een paar dagen af. Hoe lang een kat veilig zonder eten kan, lees je in hoe lang kan een kat zonder eten.

Maak een gewone afspraak als je kat

• vaker dan eens per week een haarbal uitspuugt, of al maanden steeds vaker
• kortharig is en toch regelmatig haarballen heeft
• kale plekken, korstjes of jeuk heeft, of zich opvallend veel likt
• afvalt of minder eet dan vroeger

Kokhalzen zonder haarbal kan ook astma zijn

Veel eigenaren denken dat hun kat een haarbal kwijt wil, terwijl hij eigenlijk hoest. Cornell waarschuwt dat herhaald kokhalzen zonder haarbal kan wijzen op een ander maag- of darmprobleem of op astma, en astma kan spoedhulp nodig hebben. Film het als het gebeurt en laat het je dierenarts zien. Het verschil tussen hoesten en kokhalzen lees je in ons artikel kat hoest: wanneer naar de dierenarts.

Hoe vaak is een haarbal normaal?

Dierenarts Richard Goldstein van Cornell noemt een haarbal eens per één à twee weken "niet ongewoon". Zie het als een bovengrens. Veel katten spugen veel minder vaak een haarbal uit, en een deel van de katten nooit.

Bij een kortharige kat ligt het strenger. Dierenarts Martha Cannon schreef in het vakblad van de International Society of Feline Medicine (onderdeel van International Cat Care) dat vaak haarballen uitbraken meestal betekent dat een kat te veel haar inslikt, of dat er iets met de maag of darm is. In haar praktijk braakte ongeveer een op de tien gezonde kortharige katten haarballen uit. Bij langharige katten kwam vaak haarballen ongeveer twee keer zo vaak voor. Haar advies: af en toe is prima, regelmatig is een reden om verder te kijken.

Wanneer zie je meer haarballen?

• Langharige rassen zoals de Pers en de Maine Coon. Meer en langer haar betekent meer haar in de maag.
• In de verharingstijd, in het voorjaar en het najaar. Meer over normaal en abnormaal haarverlies lees je in kat verliest veel haar.
• Bij katten die zich veel wassen, uit gewoonte of door jeuk, vlooien, pijn of stress. Daarover verderop meer.
• Bij oudere katten meer dan bij kittens, omdat volwassen katten zich meer wassen.

Symptomen: zo ziet een haarbal eruit

Een kat die een haarbal kwijt wil, gaat vaak gehurkt zitten met de nek naar voren. Je hoort een paar keer een kokhalzend geluid en ziet de buik samentrekken. Daarna komt er een propje uit. Dat propje is meestal langwerpig, als een kleine sigaar, omdat het door de slokdarm naar buiten is geperst. Volgens Cornell is een haarbal meestal zo'n 2,5 centimeter lang, maar hij kan tot een centimeter of twaalf worden. Vaak zit er wat vocht, slijm of voer omheen.

Het meeste ingeslikte haar komt trouwens nooit als haarbal naar boven. Het gaat gewoon met de ontlasting mee naar buiten. Pas als er te veel haar in de maag ophoopt, braakt een kat het uit.

	Gewone haarbal	Vastzittende haarbal	Hoesten
Wat je ziet	Kokhalzen, buik trekt samen, daarna een propje haar	Steeds kokhalzen of braken zonder resultaat	Gehurkt met gestrekte nek, droge stoten
Wat eruit komt	Een langwerpig propje haar	Niets, of alleen schuim of vocht	Niets, de kat slikt en loopt weg
Daarna	Eet en speelt weer gewoon	Eet niet, sloom, weinig of geen ontlasting, bolle buik	Komt vaak terug in buien
Wat je doet	Niets, en preventie als het vaker gebeurt	Met spoed naar de dierenarts	Filmen en een afspraak maken

Spuugt je kat ook vaak voer, gal of schuim uit, lees dan ons artikel over waarom katten overgeven. Daar staat per kleur en inhoud wat het kan betekenen.

Haarbal zit vast: wat gebeurt er dan?

Een haarbal kan te groot worden om de maag te verlaten. Hij kan ook de darm in schuiven en daar blijven steken. Je kat probeert dan steeds te braken, wil niet eten en poept weinig of niet. De Nederlandse verzekeraar Univé noemt daarnaast een bolle, gespannen buik en een vreemd geluid bij het slikken. Hoe langer dat duurt, hoe zieker een kat wordt.

De dierenarts voelt eerst aan de buik en vraagt hoe vaak je kat haarballen heeft. Vaak volgen bloedonderzoek, een röntgenfoto en soms een echo. Volgens Cornell is meestal een paar dagen opname of behandeling genoeg, met middelen die de darm beschermen en een laxeermiddel dat de haarbal verder helpt. Zit hij echt vast in de darm, dan moet hij er met een operatie uit. Zonder operatie kan dat dodelijk zijn.

Je kat probeert een haarbal kwijt te raken: zo help je hem

Kokhalst je kat een paar keer en komt de haarbal er na een paar minuten uit, dan hoef je niets te doen. Ruim het op en kijk of hij daarna gewoon eet en drinkt. Lukt het niet meteen:

1. Laat hem met rust. Niet oppakken, niet op zijn rug kloppen en niets in zijn bek stoppen.
2. Zet vers water klaar en geef de eerste uren een kleine portie eten in plaats van een volle bak.
3. Houd hem die dag in de gaten. Komt er niets uit en blijft hij kokhalzen, eet hij niet of wordt hij stil, bel dan je dierenarts.

Zelf braken opwekken: nooit doen

Wie zoekt op "haarbal kat opwekken", vindt tips met zout, waterstofperoxide, boter of olie. Doe dat niet. De Amerikaanse Pet Poison Helpline schrijft dat er geen veilige manier is om een kat thuis te laten braken. Waterstofperoxide kan bij katten de maag beschadigen en bloedingen geven, en daar zijn katten aan overleden. Zout kan de zouthuishouding zo ontregelen dat er hersenzwelling, trillen en aanvallen ontstaan.

Boter, olie en vet zijn ook geen goed idee. Volgens dezelfde organisatie kunnen ze een alvleesklierontsteking geven en kan een kat het vet in zijn longen krijgen. Dierenarts Cannon waarschuwt specifiek voor paraffine of olie met een spuitje in de bek, vanwege het risico op een longontsteking. En Cornell raadt aan je kat nooit een laxeermiddel te geven zonder overleg met je dierenarts.

Zit er een draadje uit de bek of de anus, trek er dan niet aan en ga direct naar de dierenarts. Dat kan een ingeslikt touwtje zijn, en dat is een spoedgeval.

Haarballen voorkomen

Haarballen voorkomen komt neer op twee dingen: minder haar in de maag, en zorgen dat het haar dat er wel in komt verder wordt afgevoerd. Het eerste werkt het best.

Borstelen

Elke haar die jij eruit borstelt, slikt je kat niet in bij het wassen. Cornell raadt aan een kat die last heeft van haarballen dagelijks te borstelen of te kammen. Voor een kortharige kat zonder klachten is eens per week meestal genoeg. Heeft hij last van haarballen, borstel dan een paar keer per week, en in de verharingstijd dagelijks. Een langharige kat heeft dagelijks een kam nodig, en een vacht die al vervilt is, kun je beter laten trimmen.

Welke borstel bij jouw kat past, lees je in onze gidsen over de borstel en kam voor een langharige kat en de beste kattenborstel voor kortharige katten. Bij een langharige kat met steeds veel haarballen of klitten kan de vacht korter knippen een uitkomst zijn. Daarvoor is onze gids over de katten tondeuse.

Voer met extra vezels

Haarbalvoer, vaak "hairball" of "anti-haarbal" genoemd, bevat meer onoplosbare vezels. Het idee is dat het haar dan sneller met het voer meegaat naar de darm en via de ontlasting naar buiten komt. Cannon schrijft dat er geen gepubliceerde studies zijn die dat direct aantonen bij katten. In een kleine studie met een snack met psylliumvezels namen de haarbalklachten iets af, maar katten braakten niet minder. Het kan dus helpen, maar verwacht er geen wonderen van.

Wil je het proberen, stap dan in een week of twee over en houd bij of je kat het goed verdraagt. Heeft je kat ook vaak dunne ontlasting of braakt hij voer, dan past ander voer misschien beter. Zie onze gids over kattenvoer bij een gevoelige maag.

Moutpasta: eerlijk bekeken

Moutpasta (ook haarbalpasta of malt paste) is een stroperige pasta die als glijmiddel werkt. Het idee is dat het haar makkelijker door de maag en darm schuift. Veel katten vinden het lekker en likken het zo van je vinger. Er zijn een paar dingen die je moet weten:

• Het bewijs is mager. Er zijn geen goede studies die laten zien dat moutpasta haarballen voorkomt. Cannon bespreekt alleen paraffinepasta's. Die meng je volgens haar door het voer, en geef je nooit met een spuitje in de bek.
• Het is vooral vet. De bekendste pasta in Nederland, Beaphar Haarbalpasta malt, bestaat volgens de fabrikant voor 52 procent uit vet en bevat 16 procent lactose (melksuiker). Voor een kat die op zijn gewicht moet letten, telt dat mee. Katten die slecht tegen melk kunnen, krijgen er soms dunne ontlasting van.
• Overleg eerst. Cornell raadt aan laxeermiddelen en speciaal haarbalvoer alleen met goedkeuring van je dierenarts te gebruiken. Moutpasta is vrij te koop, maar een kat die vaak haarballen heeft, wil je toch eerst laten nakijken.
• Nooit bij een vastzittende haarbal. Moutpasta is voor een gezonde kat met af en toe een haarbal. Kokhalst je kat zonder resultaat, eet hij niet of is zijn buik dik, dan helpt pasta niet en moet je naar de dierenarts.

Kattengras

Je leest vaak dat kattengras helpt tegen haarballen. Een groot onderzoek van de Universiteit van Californië in Davis vond dat kortharige en langharige katten even vaak gras eten. Dat pleit tegen het idee dat katten gras eten om haarballen kwijt te raken. Kattengras is leuk voor een binnenkat, maar zie het niet als middel tegen haarballen. Meer daarover in kattengras kweken.

Stress, jeuk en overmatig likken

Een kat die opeens veel meer haarballen heeft, wast zich vaak meer dan anders. Cannon noemt vlooien, jeukende huidproblemen, pijn en angst als de belangrijkste redenen. Vlooien geven ook bij katten zonder vlooienallergie al meer poetsen. Let op kale of dunne plekken (vaak op de buik, de binnenkant van de poten of de flanken), korstjes en een kat die steeds aan dezelfde plek likt.

Wat je doet:

• Controleer je kat op vlooien. Hoe je dat doet, lees je in vlooien bij je kat herkennen en voorkomen.
• Zie je kale plekken, laat de dierenarts kijken. Meer over de oorzaken in kale plekken bij je kat.
• Is er iets veranderd in huis, zoals een verhuizing, een nieuwe kat of een baby, geef je kat dan rust, vaste routines en een eigen plek. Sommige eigenaren hebben baat bij een feromonenverdamper. Wat die wel en niet doet, staat in onze gids over de feromonenverdamper voor katten.

Cornell noemt nog een oorzaak: overmatig wassen kan ook komen door een huidprobleem dat met een voedselallergie samenhangt. Dat zoekt je dierenarts met je uit.

Haarballen bij een kitten

Kittens hebben volgens Cornell minder vaak haarballen dan volwassen katten, omdat ze zich minder wassen. Kokhalst of braakt een kitten, denk dan eerst aan andere oorzaken: wormen, een maag-darminfectie of iets wat het heeft ingeslikt, zoals een touwtje of een elastiekje. Een kitten heeft weinig reserves en droogt snel uit. Bel bij een kitten dat braakt dus dezelfde dag je dierenarts, en meteen als het ook diarree heeft of sloom is.

Ontwormen hoort er bij een kitten vanaf de eerste weken bij. Het schema lees je in kitten en kat ontwormen. En wen je kitten jong aan de borstel. Een kat die het borstelen gewend is, maakt het je later veel makkelijker om haarballen te voorkomen.

Veelgestelde vragen

Dit artikel geeft algemene informatie en vervangt geen advies van je dierenarts. Twijfel je, bel dan liever een keer te vaak.