Kat geeft over: waarom katten overgeven en wanneer je naar de dierenarts gaat

Een kat die af en toe overgeeft en daarna gewoon eet, speelt en naar de kattenbak gaat, is meestal niet ziek. Vaak zit het in te snel eten, een haarbal, gras of een lege maag. Geeft je kat vaker dan eens per week over, of is hij daarnaast sloom, eet hij niet, zit er bloed in het braaksel of is het een kitten of een oude kat, ga dan naar de dierenarts. Heb je het idee dat hij iets giftigs of een draad heeft ingeslikt, bel dan meteen.

Wanneer moet je kat naar de dierenarts?

Bijna elke kat geeft weleens over. Dat maakt het lastig om te zien wanneer het wel ernstig is. Het Cornell Feline Health Center, het kattencentrum van de Amerikaanse Cornell-universiteit, hanteert een duidelijke grens: geeft je kat vaker dan eens per week over, laat hem dan snel nakijken. Hetzelfde geldt als het overgeven samengaat met andere klachten.

Bel meteen je dierenarts als je kat

• bloed of zwarte puntjes (zoals koffiedik) in het braaksel heeft
• binnen korte tijd steeds opnieuw overgeeft, of eten en water niet binnenhoudt
• langer dan 24 uur blijft overgeven
• steeds kokhalst zonder dat er iets uitkomt
• sloom of slap is, bleek tandvlees heeft of een pijnlijke of opgezette buik
• tegelijk diarree heeft
• niet meer eet
• misschien iets heeft ingeslikt: een touwtje, elastiekje, lint, speelgoed, een plant of medicijnen
• een kitten of een oude kat is
• opvallend veel drinkt of plast

Deze lijst volgt de spoedsignalen van de Britse dierenhulporganisatie PDSA en het Cornell Feline Health Center. Buiten openingstijden bel je de dierenartsenpost in je regio. Wacht niet af of het vanzelf overgaat.

Ziet er een draad of touwtje uit de bek? Niet aan trekken

Zie je een draadje onder de tong of uit de bek (of uit de anus) hangen, trek er dan niet aan. Het andere eind kan in de maag of darm vastzitten. Terwijl de darm beweegt, trekt de draad de darm op als een harmonica en kan hij de darmwand doorsnijden. Dierenartsen van PetMD noemen een ingeslikte draad daarom een spoedgeval, ook als je kat er nog fit uitziet. Laat je kat ook niet zelf braken. Ga direct naar de dierenarts of de dierenartsenpost.

Denk aan naaigaren met of zonder naald, wol, lint van cadeautjes, elastiekjes en het touwtje van een hengelspeeltje. Berg dat soort spullen op als je kat er graag op kauwt.

Vermoeden van vergiftiging

Overgeven is vaak een van de eerste tekenen van vergiftiging. Volgens Cornell gaat het vaak om giftige planten, bedorven eten, medicijnen voor mensen, antivries en etenswaren zoals chocolade en ui. Lelies zijn extra gevaarlijk: volgens International Cat Care kan een klein stukje blad of een beetje water uit de vaas al dodelijk zijn, en dat geldt ook voor lelies die als "stuifmeelvrij" worden verkocht.

Wat je doet bij een vermoeden van gif:

1. Bel direct je dierenarts of de dierenartsenpost.
2. Probeer je kat niet zelf te laten braken.
3. Neem het etiket, de verpakking of een stukje van de plant mee.
4. Schrijf op hoe laat je kat ervan heeft gegeten en wat je hebt gezien.

Welke planten in huis en tuin een risico zijn, lees je in ons overzicht van giftige planten voor katten.

Kitten of oude kat: bel eerder

Een kitten heeft weinig reserves en droogt snel uit. Bel bij een kitten dat overgeeft dezelfde dag nog, en meteen als het ook diarree heeft of sloom is. Bij kittens die nog niet volledig gevaccineerd zijn, denkt de dierenarts ook aan kattenziekte (panleukopenie). Volgens International Cat Care begint die met overgeven, diarree, koorts en lusteloosheid, en loopt hij bij ongevaccineerde kittens vaak dodelijk af.

Een oudere kat die vaker begint over te geven, laat je ook nakijken. Een te snel werkende schildklier, nierziekte en suikerziekte komen op latere leeftijd vaker voor en beginnen soms met niet meer dan wat vaker braken. Meer over de zorg voor een oudere kat lees je in onze gids over senior katten verzorgen.

Maak een gewone afspraak als je kat

• vaker dan eens per week overgeeft, ook als hij verder vrolijk lijkt
• al weken of maanden steeds weer overgeeft, ook als het telkens maar één keer is
• afvalt of minder eet
• vaker dan eens per één à twee weken een haarbal uitspuugt
• regelmatig eten opgeeft, ook als hij al langzamer eet

Neem een foto van het braaksel mee en schrijf op wanneer het gebeurt: vlak na het eten, 's ochtends vroeg, na het buiten zijn. Dat helpt de dierenarts enorm. Volgens Cornell begint het onderzoek meestal met vragen en lichamelijk onderzoek, daarna bloed- en ontlastingsonderzoek. Pas als daar niets uit komt, volgen röntgenfoto's of een echo.

Overgeven of opgeven: wat is het verschil?

Niet alles wat eruit komt, is echt braken. Dierenartsen maken onderscheid tussen overgeven en opgeven (regurgitatie). De Merck Veterinary Manual beschrijft opgeven als een passieve beweging, zonder dat de buikspieren meedoen. Bij echt overgeven zie je je kat eerst kwijlen, slikken en kokhalzen, en trekt zijn buik samen.

	Overgeven (braken)	Opgeven (regurgitatie)
Wat je ziet vooraf	Kwijlen, smakken, slikken, kokhalzen, de buik trekt samen	Weinig of niets. Het eten komt er ineens uit
Wanneer	Op elk moment, ook uren na het eten of op een lege maag	Meestal binnen een paar minuten na het eten
Hoe het eruitziet	Deels verteerd voer, vaak met vocht, slijm of gal	Onverteerde brokjes, soms in een worstvorm (de vorm van de slokdarm)
Waar het vandaan komt	Maag en begin van de dunne darm	Slokdarm, het eten is de maag niet of nauwelijks in geweest
Meest voorkomende oorzaak	Van haarbal en gras tot ziekte, zie hieronder	Te snel of te veel eten

Het verschil is belangrijk voor de dierenarts. Opgeven wijst eerder op de slokdarm of op eetgedrag, overgeven op de maag, de darmen of de rest van het lichaam. Twijfel je wat je ziet, maak dan de volgende keer een filmpje en laat dat aan je dierenarts zien.

Kat braakt onverteerd voedsel uit, vlak na het eten

Komen de brokjes er binnen een paar minuten na het eten weer uit, nog heel en soms als een worstje, dan heeft je kat ze meestal te snel naar binnen geschrokt. Dierenartsen van VCA en de Canadian Academy of Veterinary Nutrition noemen opgeven als bekend gevolg van schrokken. In een huis met meer katten komt er vaak nog iets bij: de snelste eter gaat na zijn eigen bak bij de ander verder.

Wat meestal helpt: kleinere porties, vaker per dag, een anti-schrokbak of puzzelvoerbak, en elke kat een eigen eetplek. Hoe je dat aanpakt en welk voer dan het best werkt, staat uitgebreid in onze gids over kattenvoer bij een gevoelige maag.

Gebeurt het een paar keer per maand bij een kat die verder vrolijk is, eet en niet afvalt, dan is het vooral een kwestie van eetgedrag. Gaat het ook mis als hij al langzamer eet, of geeft hij ook water op, laat hem dan nakijken. Opgeven kan ook wijzen op een probleem in de slokdarm.

Wat het braaksel je vertelt: kleur en inhoud

Kijk even goed voordat je het opruimt. Kleur en inhoud zeggen vaak meer dan het overgeven zelf.

Wat je ziet	Wat het meestal is	Wat je doet
Hele, onverteerde brokjes, vlak na het eten, soms in een worstvorm	Opgeven door te snel of te veel eten	Kleinere porties en langzamer laten eten. Gebeurt het vaak, dan naar de dierenarts
Deels verteerd voer, een tijd na het eten	Echt overgeven. Kan van alles zijn, van een nieuw voer tot ziekte	Eén keer: opletten. Vaker dan eens per week of met andere klachten: dierenarts
Geel of groen vocht of schuim, vaak 's ochtends	Gal uit een lege maag	Kleinere maaltijden, ook een kleine late maaltijd. Komt het vaak terug of eet je kat niet: dierenarts
Wit schuim of helder slijm	Maagvocht en slijm, vaak uit een lege of geïrriteerde maag	Eén keer: opletten. Komt het steeds terug of kokhalst je kat veel: dierenarts
Een sigaarvormig propje haar	Haarbal	Eens per één à twee weken is gebruikelijk. Vaker: borstelen en de dierenarts vragen
Grassprieten, vaak met slijm	Gras gegeten	Meestal onschuldig. Let op dat het geen giftige plant was
Rode strepen of bloed, of zwarte puntjes zoals koffiedik	Bloed uit de bek, slokdarm of maag. Koffiedik is oud, deels verteerd bloed	Bel meteen je dierenarts
Touw, lint, plastic, stukjes speelgoed	Ingeslikt voorwerp	Bel meteen. Trek nooit aan een draad die nog uit de bek hangt

Kat geeft gal over

Gal is een geel tot groen vocht uit de lever, dat via de darm ook in de maag kan komen. Blijft de maag lang leeg, bijvoorbeeld 's nachts, dan kan gal de maagwand prikkelen. Je kat spuugt dan een plasje geel of groen vocht of schuim uit, vaak vlak voor het ontbijt.

Gebeurt dat regelmatig bij een kat die verder gewoon eet, drinkt en speelt, dan spreken dierenartsen van het galbraaksyndroom (bilious vomiting syndrome). Volgens dierenarts Melissa Boldan op PetMD is dat bij katten zeldzaam en stelt de dierenarts het pas vast als andere oorzaken zijn uitgesloten. Het komt vaak samen voor met een darmontsteking. De eerste stap is bijna altijd hetzelfde: de dagportie verdelen over meer kleine maaltijden, met een klein maaltje vlak voor het slapengaan. Een automatische voerbak kan 's nachts of vroeg in de ochtend een klein portietje geven, zodat de maag niet zo lang leeg is.

Ga sneller naar de dierenarts als je kat gal overgeeft en daarnaast niet eet, sloom is of binnen een uur meerdere keren braakt. Gal in het braaksel zegt dan alleen dat de maag leeg is, de oorzaak kan iets heel anders zijn.

Kat braakt slijm of wit schuim

Wit schuim of helder slijm is meestal maagvocht met slijm en lucht. Je ziet het vaak bij een kat die op een lege maag misselijk is, die net een haarbal probeert kwijt te raken of die gras heeft gegeten. Eén keer is meestal geen reden voor zorg. Kokhalst je kat vaak zonder dat er een haarbal uitkomt, of geeft hij een paar dagen achter elkaar schuim over, laat hem dan nakijken.

De meest voorkomende oorzaken van overgeven

Te snel of te veel eten

Dit is de bekendste reden voor brokjes vlak na het eten, zoals hierboven beschreven. Ook een grote portie in één keer, na een lange tijd zonder eten, komt er geregeld weer uit.

Ander voer of iets verkeerds gegeten

Een plotselinge voerwissel, een stukje van het bord, bedorven eten of een prooi die buiten gevangen is: de maag protesteert. PDSA noemt een veranderd dieet en "iets ongewoons gegeten" bij de meest voorkomende oorzaken, samen met een milde maagontsteking. Stap je over op ander voer, doe dat dan geleidelijk, in een week of langer, door steeds iets meer nieuw voer door het oude te mengen.

Haarballen

Een haarbal is een propje ingeslikt haar met maagvocht dat er via de bek weer uit komt. Volgens Cornell is eens per één à twee weken een haarbal gebruikelijk. Vaker, of steeds kokhalzen zonder dat er iets komt, is een reden om naar de dierenarts te gaan, want een haarbal die de darm in schuift kan een verstopping geven. Hoe je haarballen voorkomt met borstelen, voer en moutpasta, lees je in ons artikel over haarballen bij katten.

Gras

Veel katten eten gras en spugen het kort daarna weer uit, vaak met wat slijm. International Cat Care noemt grassen normaal gedrag dat nog niet goed begrepen wordt. Het idee is dat het helpt om voer of haar door het maag-darmkanaal te bewegen, de ene keer naar boven, de andere keer naar onderen. Een binnenkat kun je eigen kattengras geven, dan weet je zeker dat er geen bestrijdingsmiddel op zit. Lees hoe je kattengras kweekt.

Stress

Ja, een kat kan overgeven door stress. In de Bristol Cats Study, een Brits onderzoek dat ruim 2.000 katten vanaf kittenleeftijd volgde, hadden katten die waren verhuisd, katten die vochten met andere katten en katten die maar beperkt naar buiten mochten, vaker langdurige maag- en darmklachten zoals overgeven en diarree. De onderzoekers vermoeden dat stress de gemeenschappelijke factor is. PDSA noemt daarnaast wagenziekte als bekende oorzaak.

Typische aanleidingen zijn een verhuizing, een nieuwe kat of baby, een verbouwing, een logeerpartij of spanning met een buurkat. Probeer je kat vaste eettijden, een rustige eetplek en een plek om zich terug te trekken te geven. Sommige eigenaren hebben baat bij een feromonenverdamper in de periode rond zo'n verandering. Ga er niet te snel van uit dat het alleen stress is. Blijft het overgeven, laat de dierenarts dan eerst lichamelijke oorzaken uitsluiten.

Wormen

Een flinke wormbesmetting kan overgeven, diarree en afvallen geven, schrijft International Cat Care. Vooral bij kittens en bij katten die buiten jagen is het de moeite waard om te kijken wanneer je kat voor het laatst ontwormd is. Lees meer over katten ontwormen.

Ziekte

Geeft je kat vaak over zonder duidelijke aanleiding, dan kan er een ziekte achter zitten. Cornell en PDSA noemen onder meer:

• darmontsteking (IBD) en verstopping
• alvleesklierontsteking en leverziekte
• nierziekte
• een te snel werkende schildklier, vooral bij oudere katten
• suikerziekte
• voedselallergie
• gezwellen in maag of darm
• bijwerkingen van medicijnen

Juist omdat dit rijtje zo lang is, heeft het weinig zin om thuis te gokken. Een kat die vaker dan eens per week overgeeft, hoort bij de dierenarts. Een overzicht van klachten en ziektes vind je bij veelvoorkomende kattenziektes en hun symptomen.

Hoe zie je dat je kat misselijk is?

Katten laten misselijkheid vaak al zien voordat ze overgeven. Let op:

• vaak de lippen likken en slikken
• kwijlen
• gras eten
• minder eten, of wel naar de bak lopen en dan weglopen
• stil in elkaar gedoken zitten, soms boven de waterbak

Deze signalen komen van PDSA en de Merck Veterinary Manual. Een kat die af en toe even misselijk is en daarna weer eet, hoeft niet direct naar de dierenarts. Eet hij een dag niet, lees dan wat je kunt doen als je kat niet eet.

Wat kun je zelf doen als je kat heeft overgegeven?

Direct daarna

1. Kijk naar je kat. Is hij alert, loopt hij normaal, ziet zijn tandvlees roze? Dan kun je rustig afwachten.
2. Kijk naar het braaksel. Zit er bloed, touw, plastic of plantmateriaal in? Dan bel je meteen.
3. Laat het water staan. Haal het water nooit weg. Volgens de Merck Veterinary Manual doe je dat alleen als de dierenarts vocht geeft, anders droogt je kat juist sneller uit.
4. Geef daarna een kleine portie. PDSA adviseert om een kat die verder fit is gewoon zijn eigen voer te geven en hem goed in de gaten te houden. Een halve portie of minder werkt vaak beter dan een volle bak.
5. Houd hem een dag in de gaten. Geeft hij opnieuw over, eet hij niet of wordt hij stil, bel dan je dierenarts.

Laat je kat niet lang vasten. Een kat die een paar dagen niet eet, loopt kans op leververvetting, zeker als hij te zwaar is. Hoe lang een kat veilig zonder eten kan, lees je in hoe lang kan een kat zonder eten.

Als het vaker gebeurt

• Kleinere maaltijden, vaker per dag. Dat helpt bij schrokken en bij gal op een lege maag. Houd de totale dagportie gelijk.
• Laat je kat langzamer eten. Een anti-schrokbak (zoals de slowfeeder uit onze winkel), puzzelvoerbak of brokjes verspreid over een bord. Zie onze gids over voer bij een gevoelige maag.
• Een eigen eetplek per kat. Dan eet niemand gehaast of uit een andere bak.
• Borstel je kat, zeker in de rui en bij langhaar. Minder los haar betekent minder haarballen.
• Voerwissel geleidelijk en houd een tijdje bij wat je kat eet en wanneer hij overgeeft. Een simpele notitie op je telefoon is genoeg.
• Ruim touwtjes, elastiekjes en giftige planten op.

Wat je beter niet doet

• Geen medicijnen voor mensen geven. Veel daarvan zijn giftig voor katten.
• Je kat niet zelf laten braken, ook niet na gif of een ingeslikt voorwerp.
• Niet aan een draad trekken die uit de bek of de anus hangt.
• Niet steeds van voer wisselen om "het goede" te vinden. Daar raakt een gevoelige maag eerder van slag van. Laat bij vaak overgeven eerst de dierenarts kijken.

Veelgestelde vragen

Dit artikel geeft algemene informatie en vervangt geen advies van je dierenarts. Twijfel je, bel dan liever een keer te vaak.