Waar zijn katten allergisch voor? Symptomen, soorten en behandeling

Katten zijn het vaakst allergisch voor vlooienbeten, of eigenlijk voor het speeksel van de vlo. Daarna komen een allergie voor iets in de omgeving, zoals pollen, huisstofmijt of schimmels (dierenartsen noemen dat atopie), en een voedselallergie, meestal voor een eiwit als rund, vis of kip. Een allergie voor iets waar de kat mee in aanraking komt, zoals kattenbakvulling, is zeldzaam. Bijna altijd is het eerste teken hetzelfde: jeuk.

Ben je zelf allergisch voor katten? Dat is een ander onderwerp, lees daarvoor ons stuk over kattenallergie bij mensen.

Wanneer moet je met je kat naar de dierenarts?

Bel meteen, ook 's avonds of in het weekend, als je kat

• met open bek ademt, hijgt of duidelijk moeite heeft met ademen
• een opgezwollen kop, lippen of oogleden krijgt, bijvoorbeeld na een wespen- of bijensteek
• blauwige of bleke tong of tandvlees heeft
• slap wordt, flauwvalt of meerdere keren kort achter elkaar braakt

Een kat die met open bek ademt is altijd een spoedgeval, wat de oorzaak ook is.

Maak een gewone afspraak als je kat

• langer dan een paar dagen veel krabt, likt of aan zichzelf knaagt
• kale plekken, korstjes, rode plekjes of wondjes heeft
• steeds terugkerende oorontsteking of vieze oren heeft
• naast jeuk ook regelmatig braakt of dunne ontlasting heeft
• al weken niest, tranende ogen heeft of af en toe hoest

Wacht niet te lang met jeuk. Krabwondjes raken makkelijk ontstoken en dan heb je naast de allergie ook nog een huidinfectie te behandelen.

Symptomen van een allergie bij je kat

Een allergische kat reageert vooral met zijn huid. Dierenartsen zien bij katten vier vaste patronen, en welk patroon je kat laat zien zegt nog niets over de oorzaak. Elk van de vier kan bij een vlooien-, voedsel- of omgevingsallergie horen.

• Jeuk aan kop, nek en oren. Je kat krabt zich open, vaak achter de oren, rond de ogen en in de nek. Je ziet schrammetjes en korstjes.
• Zichzelf kaal likken. Vooral de buik, de binnenkant van de achterpoten en de flanken worden dun of kaal. Dat haar wordt afgelikt. Veel katten doen dat stiekem, dus het enige wat je merkt is meer haarballen of haar in de ontlasting.
• Miliaire dermatitis. Heel kleine korstjes, vooral op de rug en bij de staart. Je voelt ze eerder dan je ze ziet: het lijkt alsof er zandkorrels in de vacht zitten.
• Eosinofiel granuloomcomplex. Een verzamelnaam voor drie soorten plekken: een zweer op de bovenlip, rode, natte, sterk jeukende plekken op buik of dijen, en verdikte strepen of bultjes, bijvoorbeeld aan de achterkant van de achterpoten of op de kin.

Daarnaast kan een allergie zich buiten de huid laten zien:

• Oren: terugkerende oorontsteking. Sluit wel eerst oormijt uit, dat geeft vergelijkbare klachten.
• Neus en ogen: niezen, een loopneus en tranende of rode ogen, vooral bij een omgevingsallergie. Meer over de mogelijke oorzaken lees je in kat niest veel.
• Luchtwegen: hoesten, piepen en kortademigheid. Bij veel katten met astma speelt een allergie mee. Lees ook kat hoest: wanneer naar de dierenarts.
• Maag en darmen: braken, dunne ontlasting of vaker poepen. Bij ongeveer een derde van de katten met een voedselallergie komen darmklachten bij de jeuk.

Wat je ziet	Denk vooral aan
Korstjes en kale plekken op onderrug en staartbasis	Vlooienallergie
Jeuk aan kop en nek, het hele jaar door	Voedselallergie of omgevingsallergie
Jeuk plus braken of dunne ontlasting	Voedselallergie
Klachten vooral in voorjaar en zomer	Pollenallergie (of vlooien, die zijn dan ook actiever)
Niezen, tranende ogen, hoesten	Omgevingsallergie, of irritatie door stof en geurtjes
Roodheid op poten, buik of kin	Contactallergie of irritatie (zeldzaam)

Gebruik de tabel om je dierenarts goed te informeren. De klachten lijken sterk op elkaar en een kat kan ook twee allergieën tegelijk hebben. Staan kale plekken bij jouw kat voorop, kijk dan ook bij kale plekken bij je kat, want daar spelen ook schimmel, pijn en stress mee.

Waar zijn katten allergisch voor? De vier soorten

1. Vlooienallergie (FAD): de meest voorkomende

Vlooienallergie, in het Engels flea allergy dermatitis of FAD, is de allergie die dierenartsen bij katten het vaakst vaststellen. De kat reageert op eiwitten in het speeksel dat de vlo bij het bijten in de huid spuit. Een gewone kat merkt een paar vlooien nauwelijks. Een allergische kat krijgt van één of enkele beten al dagenlang jeuk.

Typisch zijn kleine korstjes en kale plekken op de onderrug, rond de staartbasis, op de achterkant van de dijen en in de nek. Het verraderlijke: juist een allergische kat poetst zich zo grondig dat je vaak geen vlo meer vindt. Geen vlooien zien betekent dus niet dat het geen vlooienallergie is. Daarom begint een dierenarts bij jeuk bijna altijd met een strikte vlooienbehandeling. Verdwijnt de jeuk dan, dan weet je het antwoord.

Behandel bij een vlooienallergie alle dieren in huis en ook het huis zelf, en blijf het hele jaar door behandelen. Hoe je vlooien herkent en je huis aanpakt lees je in vlooien bij je kat herkennen en voorkomen. Welk middel werkt, staat in het beste vlooienmiddel voor je kat.

2. Voedselallergie

Bij een voedselallergie reageert het afweersysteem van je kat op een eiwit in het voer. Het komt minder vaak voor dan veel eigenaren denken: in onderzoeken gaat het om 1 tot 6 procent van alle katten met huidproblemen. Toch is het belangrijk om het uit te sluiten, omdat je het met voer helemaal onder controle kunt krijgen.

In onderzoek bij katten met een vastgestelde voedselallergie waren dit de bekendste boosdoeners:

• rundvlees (bij 18 procent van de allergische katten)
• vis (17 procent)
• kip (5 procent)
• tarwe, maïs en zuivel (elk 4 procent)

Het gaat in die onderzoeken bijna altijd om eiwitbronnen. Een kat wordt allergisch voor iets wat hij al eerder heeft gegeten, en dat is meestal gewoon zijn vertrouwde voer. Een kat kan dus na jaren hetzelfde voer toch klachten krijgen. Graanvrij voer lost het daarom zelden op, want de meeste allergische katten reageren op vlees of vis.

Herkenningspunten van een voedselallergie:

• de jeuk is er het hele jaar door, ook in de winter
• de jeuk zit vaak aan kop, nek en oren
• jeuk samen met braken of dunne ontlasting maakt een voedselallergie waarschijnlijker

Een voedselallergie is iets anders dan een gevoelige maag of een voedselintolerantie. Bij een intolerantie verdraagt de darm iets slecht, zonder dat het afweersysteem meedoet, en zie je vooral darmklachten zonder jeuk. Heeft je kat vooral last van zijn maag, lees dan kattenvoer bij een gevoelige maag.

3. Omgevingsallergie (atopie)

Bij atopie reageert je kat op stoffen in zijn omgeving die hij inademt of via de huid binnenkrijgt. Dierenartsen spreken tegenwoordig ook van het feliene atopische huidsyndroom (FASS). De bekendste veroorzakers zijn:

• Pollen van bomen, grassen en onkruid. De klachten zijn dan seizoensgebonden, vaak van voorjaar tot nazomer. Katten kunnen dus een soort hooikoorts hebben.
• Huisstofmijt, die het hele jaar in matrassen, kussens, kleden en kattenmanden leeft. Huisstofmijt is alleen een probleem als je kat er allergisch voor is.
• Schimmelsporen, vooral in vochtige huizen.

Een kat met atopie heeft jeuk aan kop, nek en buik, likt zich kaal of krijgt korstjes. Volgens een overzichtsstudie niest tot de helft van deze katten ook. Bij sommige katten zit de allergie vooral in de luchtwegen en zie je astma: hoesten, piepen en snel ademen. Rassekatten lijken volgens het Cornell Feline Health Center vatbaarder voor omgevingsallergie dan gewone huiskatten.

Atopie is een diagnose die de dierenarts pas stelt als vlooien, andere parasieten, infecties en voedselallergie zijn uitgesloten. Een allergietest komt pas daarna: de dierenarts gebruikt hem om te kiezen waartegen je kat eventueel behandeld wordt.

4. Contactallergie en irritatie

Een echte contactallergie is bij katten zeldzaam. Hun vacht beschermt de huid goed. Wat wel voorkomt, is irritatie op plekken met weinig haar of veel contact: de voetzolen, de buik, de kin en rond de neus. Mogelijke bronnen zijn schoonmaakmiddelen op de vloer, een nieuw kleed of wasmiddel, en kattenbakvulling.

Insectenbeten en -steken kunnen ook een allergische reactie geven. Muggenbeten geven bij gevoelige katten korstjes op de neusrug en de oorranden. Een wespen- of bijensteek kan een flinke zwelling geven. Zwelt de kop op of krijgt je kat het benauwd, ga dan meteen naar de dierenarts.

Kat allergisch voor kattenbakvulling?

Het kan, maar het is ongewoon. Veel vaker gaat het om irritatie door stof en parfum dan om een echte allergie. Klei- en grindvullingen kunnen bij het graven een wolk fijn stof geven, en geparfumeerde vulling ruikt voor een kattenneus veel sterker dan voor de jouwe.

Signalen die bij de kattenbak horen:

• niezen of hoesten vlak na een bezoek aan de bak
• rode, gezwollen of jeukende voetzolen
• roodheid aan de buik of rond de anus
• je kat gaat de bak ontwijken en plast of poept ergens anders

Laat je dierenarts eerst andere oorzaken uitsluiten, want niezen en jeuk hebben veel mogelijke oorzaken. Neem gerust de verpakking van de vulling mee. Daarna kun je proberen over te stappen op een stofarme vulling zonder parfum. Meng de nieuwe vulling geleidelijk door de oude, anders weigert je kat de bak misschien. Geef het daarna een week of twee voordat je conclusies trekt. Zet de bak op een plek met goede ventilatie en gebruik geen luchtverfrisser in de buurt (waarom een luchtverfrisser bij de kattenbak geen goed idee is). Welke vullingen stofarm en ongeparfumeerd zijn, lees je in onze gids beste kattenbakvulling.

En de voerbak?

Plastic voerbakken worden vaak genoemd als oorzaak van kinacne (zwarte puntjes en korstjes op de kin). Het wetenschappelijke bewijs voor een echte plasticallergie is dun. Toch is overstappen op een bak van rvs, glas of keramiek een kleine moeite, omdat krassen in plastic ook bacteriën vasthouden. Was de bak dagelijks.

Diagnose: zo zoekt de dierenarts uit waar je kat allergisch voor is

Er bestaat geen snelle test die zegt waar je kat allergisch voor is. Een dierenarts werkt daarom stap voor stap en sluit oorzaken uit. Dat kost tijd, reken op een paar maanden.

1. Andere oorzaken uitsluiten. De dierenarts kijkt naar mijten, luizen, huidschimmel (ringworm) en bacteriële of gistinfecties. Daarvoor gebruikt hij een huidafkrabsel, een plakbandje of een schimmelkweek. Een infectie wordt eerst behandeld, want die geeft zelf ook jeuk.
2. Strikte vlooienbehandeling. Alle dieren in huis en het huis zelf, ook als je geen vlooien ziet. Gaat de jeuk weg, dan was het waarschijnlijk een vlooienallergie.
3. Eliminatiedieet van 8 weken. Blijft de jeuk, dan volgt een dieetproef (zie hieronder).
4. Provocatie. Is je kat op het dieet klachtenvrij, dan krijgt hij zijn oude voer terug. Komt de jeuk terug, dan is een voedselallergie bevestigd.
5. Atopie. Blijft er jeuk over terwijl vlooien en voer zijn uitgesloten, dan is de diagnose atopie. Pas dan heeft een allergietest (een huidtest of bloedtest) zin, om te bepalen waartegen je kat eventueel immunotherapie krijgt.

Het eliminatiedieet: zo werkt het

Je kat eet acht weken lang alleen een voer met een eiwitbron die hij nog nooit heeft gehad, of een dieetvoer waarin de eiwitten in zulke kleine stukjes zijn geknipt dat het afweersysteem ze niet herkent (gehydrolyseerd voer). Je dierenarts kiest het voer op basis van wat je kat eerder heeft gegeten.

Waarom acht weken? Na vier weken is ongeveer de helft van de allergische katten klachtenvrij, na zes weken ongeveer 80 procent en na acht weken meer dan 90 procent. Stop je eerder, dan mis je een deel van de allergische katten.

Het dieet werkt alleen als het echt strikt is. Een paar tips uit de praktijk:

• Naast het dieetvoer krijgt je kat alleen water. Geen snoepjes, geen pasta uit een tube, geen restjes en geen medicijnen met een smaakje zonder overleg met je dierenarts.
• Spreek het af met iedereen in huis, ook met de kinderen en de oppas.
• Heb je meer katten, geef ze dan allemaal het dieetvoer of voer ze apart.
• Een buitenkat eet soms bij de buren of vangt een muis. Probeer hem in deze periode zoveel mogelijk binnen te houden of overleg met je dierenarts.
• Houd een dagboek bij en maak eens per week foto's van de plekken. Dan zie je het verschil beter dan op je geheugen.

Een bloedtest op voedselallergie, ook die je online of bij sommige winkels kunt bestellen, is geen betrouwbaar alternatief. Volgens overzichtsonderzoek zijn die tests te onnauwkeurig om een voedselallergie mee vast te stellen of uit te sluiten.

Behandeling van allergie bij katten

Een allergie gaat bij katten zelden vanzelf over. Het doel is dat je kat zonder jeuk kan leven. Hoe dat gaat, hangt af van de soort allergie.

De oorzaak vermijden

• Vlooienallergie: het hele jaar door een goed vlooienmiddel, voor alle dieren in huis. Dit is de behandeling, de rest is ondersteuning.
• Voedselallergie: blijvend voer zonder het eiwit waar je kat op reageert. Dat kan het dieetvoer zijn, of een ander voer dat je samen met je dierenarts uitzoekt.
• Atopie: de allergenen kun je zelden helemaal vermijden. Minder blootstelling helpt wel (zie de tips verderop).

Medicijnen via de dierenarts

Bij jeuk en ontsteking kan je dierenarts medicijnen voorschrijven. Voor katten met atopie is het bewijs het sterkst voor corticosteroïden (zoals prednisolon) en ciclosporine. Andere opties zijn immunotherapie, waarbij je kat een op maat gemaakt vaccin krijgt tegen de stoffen waarvoor hij allergisch is, en nieuwere jeukremmers. Antihistaminica werken bij katten wisselend. Bijkomende huid- of ooronstekingen worden apart behandeld. Bij astma kan de dierenarts medicijnen voorschrijven die je kat via een inhalator met een speciaal kattenmasker krijgt.

Welke middelen, hoeveel en hoe lang bepaalt je dierenarts. Geef je kat nooit zelf medicijnen voor mensen tegen allergie of jeuk, ook geen antihistaminicum uit je eigen medicijnkastje. Sommige middelen voor mensen bevatten stoffen die giftig zijn voor katten.

Omega-3 vetzuren en verzorging

Omega-3 vetzuren (visolie) kunnen de huid ondersteunen en worden vaak naast een behandeling geadviseerd. Ze zijn volgens het Cornell Feline Health Center niet voor elke kat voldoende. Zie ze als aanvulling. Bij een voedselallergie voor vis overleg je eerst met je dierenarts. Wassen met een speciale shampoo kan soms helpen om allergenen van de huid te halen, maar doe dat alleen op advies van je dierenarts, want de meeste katten vinden wassen erg stressvol.

Wat je thuis kunt doen

Wat je thuis doet, maakt de behandeling van je dierenarts effectiever.

• Vlooien: houd de vlooienbehandeling bij voor alle dieren, ook voor de hond, en ook in de winter.
• Huisstofmijt: was de kattenmand, dekens en kussens regelmatig op een hoge temperatuur, stofzuig vaak en houd de luchtvochtigheid in huis niet te hoog.
• Schimmels: ventileer goed, vooral in badkamer en slaapkamer, en pak vochtplekken aan.
• Pollen: veeg je buitenkat in het pollenseizoen na thuiskomst af met een vochtige doek. Een luchtreiniger met HEPA-filter haalt stof en pollen uit de lucht, maar is geen behandeling op zich.
• Geurtjes en stof: kies een stofarme kattenbakvulling zonder parfum en vermijd geurkaarsen, sprays en rook in huis. Dat helpt vooral katten met luchtwegklachten.
• Voer: wissel tijdens een dieetproef nooit van voer en introduceer daarna nieuw voer of nieuwe snoepjes alleen na overleg met je dierenarts.
• Krabben: houd de nagels kort, dan maakt je kat minder snel wondjes.

Houd er rekening mee dat een allergie in golven kan gaan. Een kat met een omgevingsallergie kan het ene jaar weinig last hebben en het volgende voorjaar meer. Blijf de klachten bijhouden en ga terug naar je dierenarts als ze terugkomen.

Veelgestelde vragen