HCM bij katten: symptomen, levensverwachting en wanneer het spoed is

HCM (hypertrofische cardiomyopathie) is een ziekte waarbij de wand van het hart dikker en stugger wordt. Het is de meest voorkomende hartziekte bij katten en ook de belangrijkste oorzaak van hartfalen. Veel katten met HCM hebben er jarenlang geen last van. Bij een deel leidt het tot vocht in of rond de longen of tot een bloedstolsel in de achterpoten. Genezen kan niet, maar met een goede diagnose, medicijnen van de dierenarts en een oogje op de ademhaling thuis kun je veel doen.

Wanneer moet je met spoed naar de dierenarts?

Ga direct, ook 's nachts of in het weekend, als je kat:

• in rust of in zijn slaap snel ademt, met de buik meeademt of zichtbaar moeite heeft
• met open bek ademt. Een hond hijgt vaak, bij een kat is dit een alarmsignaal
• plotseling niet meer op een of beide achterpoten kan staan, koude poten heeft, schreeuwt van de pijn of zijn achterpoten na een paar passen laat slepen
• flauwvalt, of bleek of blauwig tandvlees heeft

Snel en moeizaam ademen kan betekenen dat er vocht in of rond de longen zit door hartfalen. Een verlamde achterpoot met koude voetzolen past bij een bloedstolsel dat in de grote slagader is vastgelopen, een arteriële trombo-embolie. Volgens International Cat Care kan zo'n stolsel het allereerste teken zijn dat je kat een hartziekte heeft. Bij beide geldt: hoe sneller de dierenarts erbij is, hoe meer er nog kan.

Bel dezelfde dag als de ademhaling in de slaap bij herhaling boven de 30 per minuut ligt of duidelijk hoger is dan normaal voor jouw kat. Ligt hij op 40 of meer, bel dan meteen. Hoe je telt, lees je verderop.

Maak binnen een paar dagen een afspraak als je kat stiller is, minder speelt, slechter eet of afvalt, of als de dierenarts eerder een hartruis heeft gehoord en je twijfelt. Twijfel je over jouw kat, vraag het dan altijd aan je dierenarts.

Wat is HCM bij katten?

Bij HCM wordt vooral de wand van de linker hartkamer dikker. Die dikke wand is stug en ontspant slecht tussen twee slagen in. Het hart vult zich daardoor minder goed met bloed. Om dat bij te houden, raakt de linker boezem (het voorportaal van de kamer) steeds voller en groter.

Zolang het hart dat kan opvangen, merk je niets. Lukt het niet meer, dan loopt er vocht terug naar de longen of de borstholte. Dat heet hartfalen. In de uitgezette boezem stroomt het bloed bovendien trager, en daar kan een stolsel ontstaan dat met de bloedstroom meegaat en ergens vastloopt, meestal waar de grote slagader zich splitst naar de achterpoten.

Bij een deel van de katten is de oorzaak erfelijk. Bij de Maine Coon en de Ragdoll zijn twee mutaties bekend, bij andere rassen en bij gewone huiskatten weet men het meestal niet. Ook een te snel werkende schildklier en hoge bloeddruk kunnen de hartwand dikker maken. Die moet de dierenarts eerst uitsluiten, want dan gaat het om een ander probleem met een andere behandeling.

De stadia van HCM

Dierenartsen gebruiken een indeling uit de richtlijn van het American College of Veterinary Internal Medicine (ACVIM, 2020). Handig om te kennen, omdat je die letters op een verslag van de cardioloog kunt tegenkomen.

Stadium	Wat het betekent
A	Kat met aanleg (bijvoorbeeld een ras met verhoogd risico), maar het hart is nog normaal
B1	Verdikte hartwand, geen klachten, laag risico op hartfalen of een stolsel op korte termijn
B2	Verdikte hartwand, geen klachten, wel een hoger risico, vaak door een vergrote boezem
C	Je kat heeft hartfalen of een stolsel gehad, ook als het met medicijnen weer onder controle is
D	Hartfalen dat met de gewone medicijnen niet meer onder controle te krijgen is

Symptomen van HCM en hartfalen

In het begin meestal niets. De meeste katten met HCM lijken gezond. Soms hoort de dierenarts bij een controle een hartruis, een extra hartgeluid (galopritme) of een onregelmatig ritme. Een hartruis is overigens geen bewijs van HCM. In het Britse CatScan-onderzoek had 41 procent van de gezond ogende katten een ruis, en het merendeel daarvan was onschuldig. Andersom kan een kat zonder ruis toch HCM hebben.

Als het hart tekortschiet, zie je volgens International Cat Care en het Cornell Feline Health Center:

• snel of moeizaam ademen, ook in rust
• ademen met open bek
• minder energie, veel slapen, niet meer springen
• koude oren en poten, bleek tandvlees
• soms zwakte of flauwvallen

Plotseling hartfalen

Veel eigenaren schrikken omdat het van de ene op de andere dag misgaat. Dat komt doordat HCM lang stil verloopt. Het hart compenseert tot het niet meer kan, en dan stapelt het vocht zich in uren tot dagen op. In een Amerikaans onderzoek onder 260 katten met HCM ging aan hartfalen soms een duidelijke aanleiding vooraf: een infuus, een narcose of operatie, of kort daarvoor een injectie met corticosteroïden. Heeft je kat HCM, vertel dat dan altijd aan elke dierenarts die hem behandelt.

Wat mensen vaak een hartaanval bij een kat noemen, is meestal zo'n plotseling hartfalen of een bloedstolsel in de achterpoten. Een plotselinge hartdood zonder voorafgaande klachten komt ook voor, maar volgens Cornell is dat relatief zeldzaam.

Snelle hartslag

Een snelle of onregelmatige hartslag kan bij hartziekte horen, maar ook bij stress, pijn of koorts. Thuis is de hartslag van een kat lastig betrouwbaar te tellen. De ademhaling in de slaap zegt je meer. Het hartritme laat je beoordelen door de dierenarts, eventueel met een hartfilmpje (ECG).

Hoe vaak komt HCM voor en welke rassen lopen meer risico?

Vaker dan veel mensen denken. In het CatScan-onderzoek kregen 780 gezond ogende katten uit Britse asielen een hartecho. Bij 14,7 procent werd HCM gevonden. Hoe ouder de kat, hoe vaker. De ACVIM-richtlijn noemt bij oudere katten tot 29 procent. In hetzelfde onderzoek hadden katers en katten met overgewicht vaker HCM.

Ook gewone huiskatten krijgen HCM, en omdat er veel meer huiskatten zijn dan raskatten, zie je het daar in absolute aantallen het vaakst. Bij een paar rassen is het risico wel duidelijk hoger.

Ras	Wat bekend is	DNA-test
Maine Coon	Mutatie A31P in het gen MyBPC3. Ongeveer een kwart tot een derde van de Maine Coons draagt hem	Ja, aanbevolen voor fokdieren
Ragdoll	Mutatie R820W in hetzelfde gen. Volgens Langford draagt ongeveer 13 procent van de Ragdolls hem	Ja, aanbevolen voor fokdieren
Britse Korthaar	In een Deens onderzoek onder 329 gescreende Britse Korthaars had 8,5 procent HCM, bij katers 20,4 procent en bij poezen 2,1 procent	Nee, alleen hartecho
Sphynx	Door Cornell en de ACVIM-richtlijn genoemd bij de rassen met verhoogd risico	Geen test die de ACVIM aanbeveelt, hartecho
Overige	Cornell en de ACVIM noemen ook de Noorse Boskat, Pers, Bengaal, Heilige Birmaan, Siberische kat, Chartreux en Amerikaanse Korthaar	Nee, hartecho

Meer over de rassen zelf, en wat dit betekent als je een kitten zoekt, lees je in de rasgidsen over Maine Coon ziektes, de Ragdoll, de Britse Korthaar en de Noorse Boskat.

HCM bij de Maine Coon

Bij de Maine Coon hangt het risico af van hoeveel kopieën van de A31P-mutatie een kat heeft. In een groot Italiaans onderzoek kreeg 58 procent van de katten met twee kopieën HCM, tegen 8 procent met één kopie en 5 procent zonder de mutatie. Een negatieve DNA-test is dus geen garantie. HCM kan ook door andere, nog onbekende oorzaken ontstaan. Daarom combineert een goede fokker de DNA-test met hartecho's. Hoe je zo'n fokker herkent, staat bij Maine Coon cattery.

Hoe stelt de dierenarts HCM vast?

• Hartecho (echocardiografie). De enige test die HCM echt aantoont. De dierenarts of cardioloog meet de dikte van de hartwand, de grootte van de boezem en ziet of er al een stolsel in het hart zit. Meestal is er geen verdoving nodig. Voor een betrouwbare uitslag ga je vaak naar een dierenarts met een specialisatie in cardiologie.
• Bloedtest NT-proBNP. Dit stofje komt vrij als de hartwand onder spanning staat. Er is een sneltest in de praktijk en een preciezere labtest. Volgens de ACVIM-richtlijn is de test vooral nuttig om bij een benauwde kat te zien of het hart de oorzaak is. Om milde HCM op te sporen is hij niet geschikt: een normale uitslag sluit HCM niet uit, en een afwijkende uitslag moet altijd gevolgd worden door een echo.
• Bloeddruk en schildklier. Hoge bloeddruk en een te snel werkende schildklier geven ook een dikke hartwand. De richtlijn adviseert de schildklierwaarde te meten bij elke kat van 6 jaar of ouder met een afwijkend hartgeluid, en de bloeddruk bij elke kat met een verdikte hartwand.
• Röntgenfoto van de borst. Laat zien of er vocht in of rond de longen zit en hoe groot het hart is.
• ECG (hartfilmpje). Voor ritmestoornissen.

Een DNA-test zegt alleen iets over aanleg. Hij laat niet zien of je kat nu ziek is.

Behandeling van HCM

HCM is niet te genezen. De behandeling richt zich volgens Cornell op drie dingen: het hart rustiger laten werken, vocht afvoeren als er hartfalen is, en de kans op een stolsel verkleinen. Welke medicijnen je kat krijgt en in welke dosis, bepaalt je dierenarts of cardioloog. Verander of stop nooit zelf iets aan de medicatie.

In grote lijnen, volgens de ACVIM-richtlijn:

• Stadium B1: meestal nog geen medicijnen. Wel een controle-echo, vaak jaarlijks, om te zien of het erger wordt.
• Stadium B2: bij een vergrote boezem of andere risicotekenen vaak een middel dat stolsels helpt voorkomen.
• Stadium C: bij acuut hartfalen zuurstof, een plasmiddel en soms het afzuigen van vocht uit de borstholte met een naald. Daarna thuis een plasmiddel, meestal een middel tegen stolsels, en soms een middel dat de pompkracht ondersteunt.
• Stadium D: de cardioloog past de combinatie aan als de gewone middelen niet meer genoeg doen.

Er loopt onderzoek naar middelen die de verdikking zelf zouden kunnen afremmen, zoals rapamycine. Cornell noemt de eerste resultaten veelbelovend, maar te vroeg om van genezing te spreken.

Wordt een onderliggende oorzaak gevonden, zoals een te snel werkende schildklier of hoge bloeddruk, dan behandelt de dierenarts die. Het hart kan daarna weer verbeteren, schrijft International Cat Care.

Bij een bloedstolsel in de achterpoten

Een trombo-embolie is erg pijnlijk en de vooruitzichten zijn somber. In een Brits onderzoek in gewone dierenartspraktijken werd 61 procent van de 250 katten met zo'n stolsel direct ingeslapen. Van de katten die wel behandeld werden en de eerste week overleefden, leefde de helft nog ongeveer drie maanden of langer. Zes katten leefden na een jaar nog. De ACVIM-richtlijn noemt een betere kans als de kat een normale lichaamstemperatuur heeft, er maar één poot is getroffen en hij geen hartfalen heeft. Goede pijnstilling komt altijd eerst.

Ademhaling thuis meten

Dit is het nuttigste wat je zelf kunt doen. Een stijgende ademhaling in de slaap is vaak het eerste teken van vocht in de longen, nog voordat je kat echt benauwd wordt. De ACVIM-richtlijn raadt eigenaren van katten met hartziekte aan om dit thuis te volgen.

1. Wacht tot je kat diep slaapt, op een koele plek. Niet vlak na spelen, eten of terwijl hij spint of droomt.
2. Kijk naar de flank of de borst. Eén keer omhoog en weer omlaag telt als één ademhaling.
3. Tel 30 seconden en doe het keer twee. Of tel 15 seconden en doe het keer vier.
4. Doe het een paar keer achter elkaar en schrijf het op, met datum en tijd. Een notitie in je telefoon is genoeg.
5. Meet in het begin een paar weken regelmatig, dan weet je wat normaal is voor jouw kat. Daarna zo vaak als je dierenarts adviseert.

Ademhalingen per minuut in de slaap	Wat je doet
Onder de 30	Normaal. Bij gezonde katten ligt het gemiddelde rond de 21
Bij herhaling boven de 30, of een duidelijke stijging ten opzichte van normaal	Neem dezelfde dag contact op met je dierenarts
40 of meer	Bel direct je dierenarts
Moeizaam, met open bek of met de buik meeademen	Spoed, ongeacht het getal

Snelle ademhaling kan ook een andere oorzaak hebben, zoals astma, een longontsteking of pijn. Daarom kijkt de dierenarts altijd zelf. Gaat het om een snotterige kat met niezen, dan zit het eerder in de neus. Daarover lees je meer bij niesziekte bij katten.

Levensverwachting van een kat met HCM

Eerlijk antwoord: dat verschilt enorm, en een getal voor jouw kat kan alleen de cardioloog inschatten. Wat onderzoek laat zien:

• Zonder klachten leven veel katten nog jaren. In het internationale REVEAL-onderzoek met ruim 1.000 katten met HCM zonder klachten had na 5 jaar ongeveer 1 op de 5 hartfalen gekregen en ongeveer 1 op de 10 een stolsel. Ongeveer 23 procent was binnen 5 jaar aan de hartziekte overleden, 28 procent binnen 10 jaar. De meerderheid dus niet.
• Na hartfalen of een stolsel wordt het korter. In datzelfde onderzoek leefden katten die hartfalen of een stolsel kregen daarna gemiddeld nog ongeveer 1,3 jaar, met grote verschillen.
• Een ouder Amerikaans onderzoek (260 katten in een kliniek) vond een mediane overleving van ruim 3 jaar voor katten zonder klachten bij de diagnose, ongeveer anderhalf jaar na hartfalen en ongeveer een half jaar na een stolsel. Uitschieters leefden meer dan tien jaar.

Wat de vooruitzichten vooral bepaalt, is de grootte van de linker boezem, de leeftijd en of je kat al hartfalen of een stolsel heeft gehad. Katten die goed op de medicijnen reageren en waarbij het vocht wegblijft, doen het beter. Hoe oud katten gemiddeld worden, lees je in hoe oud worden katten.

Leven met een kat met HCM

• Ga op controle zo vaak als je dierenarts adviseert, met een herhaalde echo.
• Houd een ademlogboek bij en neem het mee naar de controle.
• Geef de medicijnen trouw. Lukt het ingeven niet, vraag dan naar een andere vorm. Stop nooit zelf.
• Waarschuw elke dierenarts. Voor een narcose, infuus of corticosteroïden moet de dierenarts weten dat je kat HCM heeft.
• Let op eten en gewicht. Eet je kat slechter, dan is dat een reden om te bellen. Wat je verder kunt doen, staat in kat eet niet.
• Laat hem zelf bepalen hoeveel hij beweegt. Rustig spelen mag, forceer niets.
• Denk aan de kosten. Echo's en medicijnen lopen op. Check bij een kattenverzekering of hartziekte en erfelijke aandoeningen gedekt zijn. Een aandoening die al bekend is als je de verzekering afsluit, is vaak uitgesloten.

Voor oudere katten in het algemeen, ook met een hartziekte, vind je meer tips bij senior katten verzorgen.

Wanneer laat je een kat met HCM inslapen?

Dat is een beslissing die je samen met je dierenarts neemt. De vraag die telt: hoe ziet het leven van je kat er nu uit, en wat kan de behandeling daar nog aan verbeteren? Signalen dat het tijd kan zijn:

• de ademhaling blijft snel of moeizaam, ook met de medicijnen
• het vocht moet steeds vaker worden afgezogen
• je kat eet nauwelijks nog, trekt zich terug en verzorgt zich niet meer
• een bloedstolsel met veel pijn, waarbij de kans op herstel klein is. De ACVIM-richtlijn schrijft dat de meeste katten met een trombo-embolie in een gewone praktijk worden ingeslapen

Hoe je de afweging maakt, hoe het inslapen gaat en hoe je afscheid neemt, lees je in wanneer laat je een oude kat inslapen. Is je kat overleden, dan helpt misschien ons stuk over rouwverwerking.

HCM, fokken en de DNA-test

Voor de Maine Coon (A31P) en de Ragdoll (R820W) raadt de ACVIM-richtlijn een DNA-test van fokdieren aan. Voor andere rassen niet, omdat die twee mutaties vrijwel alleen bij deze rassen voorkomen. Ook bij een negatieve DNA-test blijft een hartecho nodig.

International Cat Care adviseert:

• katten met HCM op de echo niet voor de fok te gebruiken
• katten met twee kopieën van de mutatie niet voor de fok te gebruiken
• met dragers van één kopie alleen na zorgvuldige afweging te fokken, met een negatieve partner
• fokdieren elk jaar een echo te laten maken zolang ze voor de fok worden gebruikt

Alle dragers meteen uitsluiten raden fokkersorganisaties zoals PawPeds af, omdat dat de genetische variatie in een ras te veel verkleint. Koop je een kitten van een risicoras, vraag dan naar de DNA-uitslag én de recentste echo van beide ouders. Wat er verder bij een gezonde aankoop hoort, staat in Maine Coon kopen.

Veelgestelde vragen