Waar zijn kattenbakkorrels van gemaakt? Alle soorten op een rij

De meeste kattenbakkorrels zijn gemaakt van klei, meestal bentoniet. Dat is een zwelklei die bij vocht samenplakt tot een vaste klont. Daarnaast zijn er korrels van silicagel, geperst hout, plantaardige resten zoals maïs, tarwe en sojapulp (tofu), gerecycled papier en witte minerale korrels van kalk en kwartszand. Echte plastic korrels kom je als gewone vulling bijna niet tegen.

Wat zijn kattenbakkorrels?

Kattenbakkorrels zijn de vulling van de kattenbak. Ze nemen de plas op, houden de geur vast en geven je kat iets om in te graven en zijn behoefte mee toe te dekken. Je hoort er veel namen voor: kattenbakvulling, kattengrit, kattengrind, kattenkorrels of kattenbakkorrels. Het gaat allemaal om hetzelfde spul. Zoek je het woord voor een kruiswoordpuzzel: kattenbakkorrels in vier letters is GRIT.

Kattenbakvulling zoals we die nu kennen is jonger dan je zou denken. De Amerikaan Ed Lowe begon in 1947 gedroogde klei te verkopen als "Kitty Litter". Klontvormende bentoniet, de vulling waarbij je alleen de natte klont wegschept, werd in de jaren 50 in Engeland ontwikkeld en kwam in 1984 in de Verenigde Staten op de markt. Hout, plantaardige vulling en silica kwamen later als alternatief.

Klonteren of opzuigen: zo werken de korrels

Alle vulling doet een van twee dingen met de plas.

• Klontvormend: de korrels plakken bij vocht aan elkaar tot een stevige klont. Die schep je eruit, de rest van de bak blijft schoon. Zo werken bentoniet en de meeste plantaardige vullingen.
• Absorberend (niet-klontvormend): de korrels zuigen het vocht op en houden het vast, of vallen uiteen tot zaagsel. Je schept de poep eruit, maar de plas blijft in de bak. Daarom ververs je deze vulling vaker helemaal. Zo werken silica, houtkorrels, papier en minerale korrels van kalk.

Welke van de twee het beste bij jouw kat past, en welke merken het goed doen, lees je in onze gids met de beste kattenbakvulling voor jouw kat. Hier gaat het over waar de korrels van gemaakt zijn.

Soorten kattenbakkorrels en waar ze van gemaakt zijn

Soort	Gemaakt van	Werking	Breekt af?
Klontvormende klei	Bentoniet (zwelklei)	Klontvormend	Nee
Niet-klontvormende klei	Andere kleisoorten, zoals bleekaarde	Absorberend	Nee
Minerale korrels	Kalk en kwartszand	Absorberend	Nee
Silica	Silicagel, gemaakt uit waterglas	Absorberend	Nee
Houtkorrels	Geperst zaagsel en houtvezels	Absorberend, valt uiteen	Ja
Klontvormend hout of plantenvezel	Fijne hout- of plantenvezels	Klontvormend	Ja
Plantaardig	Maïs, tarwe, cassave, erwtenschillen, sojapulp (tofu)	Meestal klontvormend	Ja
Papierkorrels	Gerecycled papier	Absorberend	Ja

"Breekt af" zegt iets over de grondstof. Na gebruik hoort elke soort bij het restafval, daarover verderop meer.

Klei: bentoniet

Gewoon kattengrit is bijna altijd bentoniet. Dat is een fijne kleisoort die voor ongeveer twee derde uit het mineraal montmorilloniet bestaat. In het Nederlands heet het ook wel zwelklei, omdat het in water opzwelt en een veelvoud van zijn eigen gewicht aan vocht kan vasthouden. Plast je kat op bentoniet, dan zwellen de korrels op en plakken ze samen tot een harde klont.

Kattenbakvulling is een van de grootste toepassingen van deze klei. In de Verenigde Staten gaat volgens de Amerikaanse geologische dienst USGS bijna de helft van alle bentoniet naar absorptiemiddelen voor huisdieren, vooral kattenbakvulling. De klei wordt in open groeves afgegraven, gedroogd en tot korrels gebroken.

Niet-klontvormende kleivulling is gemaakt van andere kleisoorten, zoals bleekaarde. Die korrels zuigen het vocht op zonder samen te plakken.

Minerale korrels van kalk en kwartszand

Sommige witte, niet-klontvormende vullingen zijn geen klei. Catsan Hygiene Plus is bijvoorbeeld gemaakt van kwartszand en kalk. De poreuze korrels nemen het vocht op en houden zo de geur vast. Je ververst deze vulling net als andere absorberende vulling regelmatig helemaal.

Silica: kristallen van silicagel

Silica kattenbakvulling bestaat uit silicagel, de stof die je ook kent van de zakjes in een nieuwe schoenendoos. Het is een poreuze vorm van siliciumdioxide. Fabrikanten maken het door waterglas (een oplossing van natriumsilicaat) aan te zuren. Er ontstaat een gel die wordt uitgewassen en gedroogd tot harde, doorschijnende korrels. Het waterglas zelf maken ze door kwartszand te smelten met soda, bij temperaturen boven de 850 graden.

De korrels zitten vol kleine poriën die de plas opnemen. Ze klonteren niet en kleuren geel als ze vol zitten. Silicagel is amorf en is daarmee iets anders dan kristallijn kwarts, het fijne stof waar bouwvakkers voor gewaarschuwd worden. Of silica veilig is voor je kat en welke merken goed zijn, lees je in ons artikel over silica kattenbakvulling.

Hout

Houtkorrels zijn geperst zaagsel en houtvezels, vaak van sparren- of dennenhout en vaak gemaakt van restmateriaal uit de houtindustrie. Bij de bekende pellets wordt het hout zonder bindmiddel samengeperst. Als je kat erop plast, zuigt het hout het vocht op en valt de korrel uiteen tot zaagsel. In een zeefbak valt dat zaagsel door het rooster naar beneden en blijft de bovenlaag droog.

Er is ook klontvormende houtvulling, gemaakt van veel fijnere hout- of plantenvezels. Cat's Best is daar een bekend voorbeeld van. Die werkt meer als klei: je schept de natte klont eruit. Hoe je houtkorrels gebruikt en welke goed zijn, staat in ons stuk over kattenbakvulling van houtkorrels.

Plantaardig: maïs, tarwe en tofu

Plantaardige vulling wordt gemaakt van gewassen of van wat er bij de voedselproductie overblijft. Je ziet vulling van maïs, tarwe, cassave, erwtenschillen, gerst en sojapulp. Tofuvulling is van die sojapulp gemaakt: de vezelrijke rest die overblijft als je tofu of sojamelk maakt. De pulp wordt gedroogd en tot staafjes of korrels geperst.

De meeste plantaardige vullingen klonteren. Daarvoor zorgen het zetmeel in de grondstof en vaak een plantaardig bindmiddel zoals guargom. De korrels zijn lichter dan klei, waardoor een zak makkelijker te sjouwen is. Op tofu- en maïsvulling staat vaak dat je klonten door de wc kunt spoelen. In Nederland doe je dat beter niet: Milieu Centraal zegt dat kattenbakkorrels in geen geval door de wc mogen.

Papierkorrels

Papierkorrels zijn gemaakt van gerecycled papier dat tot zachte pellets is geperst. Ze zijn licht, zuigen de plas op en klonteren niet. Nat papier wordt papperig, dus je ververst deze vulling vaker helemaal dan klei. Ze voelen zacht aan. Na een operatie vraag je het beste je dierenarts welke vulling hij aanraadt.

Plastic korrels en gerecyclede kunststof

Veel mensen zoeken naar plastic kattenbakkorrels. Als gewone vulling bestaan die eigenlijk niet. Meestal bedoelen ze een van deze drie dingen:

• Uitwasbare korrels van een zelfspoelende kattenbak. Een bak als de CatGenie gebruikt vaste korrels die niet opzuigen. De bak wast ze na gebruik met water en een reinigingsmiddel en droogt ze met warme lucht. Je gebruikt dezelfde korrels dus lange tijd opnieuw.
• Harde pellets in een zeefsysteem. Die lijken op plastic, maar zijn vaak van een mineraal. De pellets van Purina Breeze zijn bijvoorbeeld van zeoliet.
• Silicakristallen. De harde, glazige korrels zien er kunstmatig uit, maar het is silicagel.

Vulling van gerecyclede kunststof hebben we bij Nederlandse winkels niet gevonden. Gerecycled plastic zie je wel in kattenbakken en schepjes.

Kattenbakkorrels en het milieu

Elke soort vulling heeft een eigen milieukant. Een onafhankelijk onderzoek dat de hele levensloop van klei, silica, hout en plantaardige vulling naast elkaar zet, hebben we niet gevonden. Wat wel vaststaat:

• Klei (bentoniet) komt uit open groeves, is zwaar om te vervoeren en breekt nooit af. Fabrikanten van andere vulling wijzen daar graag op.
• Silica wordt gemaakt met veel hitte, uit kwartszand en soda. Het breekt evenmin af. Daar staat tegenover dat een zak lang meegaat.
• Hout, plantaardige vulling en papier komen uit hernieuwbare grondstoffen en vaak uit restmateriaal. Ze zijn lichter, wat scheelt in vervoer.

Wat er na gebruik gebeurt, maakt ook verschil. Kattenbakkorrels horen volgens Milieu Centraal bij het restafval, en restafval wordt in Nederland verbrand in een afvalenergiecentrale. Hout, papier en plantaardige vulling branden en leveren daar energie op. Klei, kalk en silica branden niet en blijven achter in de as.

De grootste winst zit vaak in minder vulling gebruiken. Schep dagelijks, houd de laag op een normale diepte en ververs pas als het nodig is. Hoe vaak dat is, lees je in hoe vaak je de kattenbak verschoont.

Afbreekbare kattenbakvulling: wat betekent dat?

Hout, papier en plantaardige vulling zijn biologisch afbreekbaar. In de natuur of op een composthoop vergaat de grondstof. Daarom staat er op veel zakken "composteerbaar" of "mag bij het gft".

Voor gebruikte vulling geldt dat toch niet. Milieu Centraal zegt dat alle kattenbakkorrels bij het restafval horen, ook natuurlijke soorten. Ze mogen niet in de groene container en niet op je eigen composthoop, omdat kattenpoep ziektekiemen kan bevatten. Grote gemeenten als Rotterdam, Den Haag en Utrecht zeggen hetzelfde. Hoe het per soort zit en waarom de zak iets anders zegt dan je gemeente, lees je in kan kattengrind in de groene container?

Kies je voor afbreekbare vulling, doe het dan om de grondstof en het gewicht. De vulling hoort na gebruik net als klei in een dichte zak bij het restafval.

Veilig gebruik van kattenbakvulling

Kattenbakvulling is gemaakt om veilig te zijn voor je kat en voor jou. Met een paar gewoontes houd je dat zo.

Hygiëne en toxoplasmose

Kattenpoep kan de parasiet die toxoplasmose veroorzaakt bevatten. Volgens het RIVM zijn de eitjes pas na ongeveer 48 uur besmettelijk. Schep de kattenbak daarom elke dag, dan ben je er altijd op tijd bij. Was daarna je handen. Handschoenen maken het nog wat schoner. Ben je zwanger, laat dan iemand anders de kattenbak doen. Dat is het advies van het RIVM.

Stof

Kleivulling en sommige minerale vullingen kunnen stuiven bij het vullen. Giet de vulling langzaam en laag boven de bak, en zet de bak op een plek waar het een beetje luchtig is. Heb jij of je kat last van de luchtwegen of van astma, kies dan een vulling die als stofarm wordt verkocht en bespreek het met je arts of dierenarts.

Geurtjes en parfum

Katten ruiken veel beter dan wij. Een sterk geparfumeerde vulling kan een kat afschrikken, waardoor hij naast de bak gaat. Dierenwelzijnsorganisatie Battersea raadt zachte, ongeparfumeerde vulling aan. Stinkt de bak, dan ligt het meestal aan te weinig scheppen of te weinig vulling. Tips staan in kattenbak stinkt en in ons stuk over een luchtverfrisser bij de kattenbak.

Als je kat vulling eet

Kittens proeven soms van de vulling. Klontvormende klei kan in de maag opzwellen, en silicakorrels kunnen bij grote hoeveelheden maag- en darmklachten geven. Gebruik voor een kitten dat korrels eet tijdelijk een niet-klontvormende vulling. Bel je dierenarts als je kat na het eten van vulling braakt, geen ontlasting meer heeft, niet wil eten of lusteloos is. Laat je kat niet zelf braken.

Overstappen op een andere vulling

Katten houden van wat ze kennen. Meng de nieuwe vulling een week of twee door de oude en voeg elke keer wat meer nieuw toe. Houd daarna één soort aan. Twee soorten structureel door elkaar werkt slecht: klontvormende klei verstopt bijvoorbeeld het rooster van een zeefbak voor houtkorrels.

Kattenbakvulling kopen en bewaren

• Bewaar de zak droog en goed dicht. Klei en klontvormende plantaardige vulling klonteren al in de zak als er vocht bij komt, en houtkorrels zwellen op. Een vochtige schuur of een open zak in de bijkeuken is dus geen goed idee.
• Buiten bereik van kinderen. Vooral silicakorrels lijken op snoepjes.
• Gebruik de oudste zak eerst. Vulling bederft niet. Een zak die lang open staat, trekt wel vocht en geurtjes aan.
• Houd een reservezak in huis. Zo hoef je nooit in een opwelling een andere vulling te kopen, en dat vinden veel katten vervelend.
• Let op het gewicht. Een zak klei van 10 liter weegt flink. Hout, papier en plantaardige vulling zijn veel lichter. Dat telt als je op driehoog woont of alles met de fiets haalt.

Wil je weten welke vulling je dan koopt, kijk dan in onze vergelijking van de beste kattenbakvulling.

Veelgestelde vragen