Oogontsteking bij katten: wanneer naar de dierenarts en wat je zelf kunt doen

Een kat met een rood, tranend of dichtgeknepen oog heeft meestal een ontsteking van het oogslijmvlies (conjunctivitis). Vaak zit er het herpesvirus van de kat achter, soms een bacterie, een korreltje vuil of een krasje op het oog. Je ziet van buitenaf niet welke oorzaak het is, en sommige oorzaken kunnen het oog blijvend beschadigen. Knijpt je kat een oog dicht, is het oog troebel, heeft hij oogletsel of gaat het om een kitten, bel dan dezelfde dag je dierenarts. Hieronder lees je wanneer het spoed is, wat de oorzaak kan zijn en wat je zelf wel en niet mag doen.

Wanneer moet je met een ontstoken oog naar de dierenarts?

Bij ogen kun je beter te vroeg dan te laat bellen. Een wondje op het hoornvlies kan binnen een paar dagen dieper worden, en dat doet je kat veel pijn. Het PDSA, de grote Britse dierenliefdadigheid, adviseert om bij elk probleem met een kattenoog zo snel mogelijk een afspraak te maken. Gebruik deze indeling om te bepalen hoe snel.

Met spoed, ook 's avonds of in het weekend

• Oogletsel. Je kat heeft gevochten, is ergens tegenaan gelopen of je ziet een wondje, een splinter of een doorn in of bij het oog.
• Een troebel, melkachtig of blauwig oog. Troebelheid kan wijzen op een diepe hoornvlieswond of een ontsteking binnen in het oog.
• Het oog blijft dicht en je kat laat je er niet bij komen. Dat is een teken van flinke pijn.
• Bloed in het oog, een oog dat uitpuilt of een oog dat ingezakt lijkt.
• Ineens ongelijke pupillen. VCA Animal Hospitals noemt dat een spoedgeval.
• Er is iets in het oog gekomen zoals schoonmaakmiddel, bleek of een ander bijtend middel. Bel meteen en vraag of je alvast moet spoelen.

Dezelfde dag of binnen 24 uur

• Pus of geelgroene afscheiding uit één of beide ogen.
• Een rood of gezwollen oog, of het derde ooglid (het vliesje in de binnenooghoek) schuift over het oog.
• Je kat knippert veel met één oog, knijpt het half dicht of wrijft er met zijn poot over.
• Een kitten met vieze, plakkerige of dichtgeplakte oogjes. Kittens worden sneller ziek en hun ogen raken sneller beschadigd.
• Oogklachten met niezen, snot of minder eten. Dan is het waarschijnlijk niesziekte, en dan wil je dierenarts de hele kat zien.

Even aankijken, maximaal een dag

Traant het oog een beetje, is het vocht helder, houdt je kat het oog gewoon open en is hij verder vrolijk, dan kan het om een prikkel gaan, zoals stof. Maak het oog schoon en kijk het een dag aan. Is het dan niet duidelijk beter, of komen er klachten uit het lijstje hierboven bij, maak dan een afspraak. Die 24-uursregel geeft ook verzekeraar Univé. Twijfel je, bel dan gewoon je eigen dierenarts. Die kan aan de telefoon vaak al inschatten of je moet komen.

Moet je met je kat naar de praktijk en zit hij niet graag in een mand, kies dan een stevige reismand voor je kat die je ook van bovenaf kunt openen. Dan hoef je een kat met een pijnlijk oog niet naar buiten te trekken.

Kat knippert met één oog of knijpt het dicht

Knippert je kat steeds met één oog, of houdt hij het half dicht terwijl het andere gewoon open is, dan heeft dat oog meestal pijn. Katten knijpen een pijnlijk oog dicht om het te beschermen en omdat fel licht dan prikt. De meest voorkomende oorzaken zijn:

• Een krasje of wondje op het hoornvlies, bijvoorbeeld na een speelse mep van een andere kat.
• Iets in het oog, zoals een zaadje, een stukje gras, zand of een haar.
• Het herpesvirus dat opspeelt. Bij katten die het virus bij zich dragen, komt het vaak in één oog terug: een beetje knipperen, een licht rood oog en helder traanvocht, zonder dat de kat verder verkouden is.
• Een beginnende oogontsteking die later ook naar het andere oog kan gaan.

Wat niet hetzelfde is: het langzame knipperen met beide ogen als je kat je rustig aankijkt. Onderzoekers van de Universiteit van Sussex lieten zien dat katten dat doen in een ontspannen, vriendelijk contact met hun mens. Je kunt het zelfs terugdoen. Een oog dat dicht blijft of steeds weer dichtgaat, hoort daar niet bij. Daarmee ga je binnen een dag naar de dierenarts, want een hoornvlieswond is van buitenaf vaak niet te zien.

Hoe herken je een oogontsteking bij je kat?

Het oogslijmvlies is het roze vliesje aan de binnenkant van de oogleden en over het wit van het oog. Bij een gezonde kat zie je het nauwelijks. Bij een ontsteking wordt het rood en dik. Let op deze signalen:

• rode, gezwollen oogleden of een rood oogwit
• veel tranen, of afscheiding die helder, troebel, geel of groen is
• korstjes of plakkerig vuil in de ooghoek
• knipperen, het oog half dichtknijpen of wegdraaien van fel licht
• wrijven met de poot of het hoofd langs meubels schuren
• het derde ooglid dat zichtbaar blijft in de binnenooghoek
• een troebel of dof oog (dan is er meer aan de hand dan een slijmvliesontsteking)

Het kan om één oog gaan of om allebei. Volgens het MSD Veterinary Manual wijst één oog vaker op iets plaatselijks, zoals een vreemd voorwerp of een droog oog. Begint het in één oog en volgt het andere binnen een paar dagen, of zijn beide ogen tegelijk ontstoken, dan zit er vaker een virus of bacterie achter.

Pus uit het oog van je kat

Gele, groene of dikke afscheiding betekent meestal dat er bacteriën in het spel zijn. Vaak is dat een tweede infectie bovenop een virus, soms een bacterie als Chlamydia die zelf een oogontsteking veroorzaakt. Pus gaat zelden vanzelf weg en heeft meestal antibiotica in het oog nodig. Daarvoor heb je de dierenarts nodig. Veeg de pus intussen weg zoals hieronder staat bij "Wat je zelf mag doen", zodat de oogleden niet dichtplakken.

Oorzaken van een oogontsteking bij katten

Infecties zijn de meest voorkomende oorzaak, schrijven VCA Animal Hospitals en het Cornell Feline Health Center. Maar ook een vreemd voorwerp, een wondje of een allergie kan een oog laten ontsteken. Het lijkt van buitenaf op elkaar, en daarom kijkt de dierenarts altijd eerst wat het is voordat er iets in het oog gaat.

Herpesvirus en niesziekte

Het herpesvirus van de kat (FHV-1) is een van de belangrijkste oorzaken. Het hoort bij niesziekte, de kattenverkoudheid, en geeft dan tranende, rode ogen naast niezen en snot. Het virus kan ook zweertjes op het hoornvlies maken. Een kat die eenmaal herpes heeft gehad, draagt het virus vaak zijn hele leven bij zich. Bij stress, zoals een verhuizing, een pension of een nieuwe kat in huis, kan het opspelen. Het Cornell Feline Health Center vergelijkt dat met een koortslip bij mensen. Bij zo'n opleving zit het soms alleen in één oog.

Heeft je kat naast de ontstoken ogen ook last van niezen, snot of minder eetlust, lees dan ons artikel over een verkouden kat en niesziekte. Daar staat hoe je de hele kat thuis verzorgt en wanneer het met spoed moet.

Bacteriën: Chlamydia en Mycoplasma

De bacterie Chlamydia felis (vroeger Chlamydophila felis) zit vooral in de ogen. Volgens International Cat Care begint het meestal in één oog en volgt het andere binnen een paar dagen. De afscheiding wordt na verloop van tijd dikker en geler. Katten blijven er vaak opvallend vrolijk bij en eten gewoon. De bacterie gaat vooral over bij nauw contact tussen katten en overleeft nauwelijks in de omgeving. Ook Mycoplasma kan een oogontsteking geven. Bij deze bacteriën schrijft de dierenarts antibiotica voor, soms in het oog en soms als tablet of drankje. Vaak worden dan alle katten in huis behandeld.

Daarnaast nestelen gewone bacteriën zich graag in een oog dat al ontstoken is door een virus. Dat zie je aan de pus.

Iets in het oog

Zand, een grassprietje, een zaadje of plantendeel kan achter een ooglid of het derde ooglid blijven zitten. Het schuurt bij elke knipper. Vaak is het maar één oog, en je kat knijpt het dicht en traant helder vocht. Probeer zo'n voorwerp niet zelf weg te halen met een pincet of wattenstaafje. Het oog beweegt, je kat schrikt en je beschadigt makkelijk het hoornvlies. Laat dat aan de dierenarts over.

Hoornvlieswond (ulcus)

Een krasje of zweertje op het hoornvlies, het doorzichtige voorste deel van het oog, is erg pijnlijk. Oorzaken zijn een klauw van een andere kat, een vreemd voorwerp, een oogontsteking en niesziekte. Je kat knijpt het oog dicht, het traant en soms wordt het troebel. Volgens het PDSA geneest een klein wondje met de juiste behandeling binnen een week. Zonder behandeling kan het dieper worden, blijvende schade geven en in ernstige gevallen het oog kosten. De dierenarts ziet een wondje pas goed met een kleurstof, en daarom moet je met een dichtgeknepen oog altijd langs.

Allergie en prikkels in huis

Stof, rook, sterke geuren, schoonmaakmiddelen en pollen kunnen de ogen irriteren. Volgens VCA Animal Hospitals denken dierenartsen dat allergie een veelvoorkomende oorzaak is, al is de precieze trigger vaak lastig te vinden. De ogen tranen dan meestal helder, vaak beide tegelijk, zonder pus. Merk je dat het steeds rond de kattenbak begint, probeer dan eens een stofarme vulling. In onze gids over de beste kattenbakvulling staat welke soorten weinig stuiven. Een allergie stelt de dierenarts pas vast als infecties en andere oorzaken zijn uitgesloten.

Oogleden, rassen en andere ziektes

Perzen, Himalayans en andere kortsnuitige of langharige katten worden soms geboren met oogleden die naar binnen krullen (entropion). De wimpers en haren schuren dan steeds over het oog. Deze rassen hebben ook vaker last van traanvocht dat niet goed wegloopt. Verder kan een ontstoken oog een teken zijn van een droog oog, een ontsteking binnen in het oog (uveïtis), een te hoge oogdruk of een ziekte elders in het lichaam. Katten met een zwakke afweer, bijvoorbeeld door FIV of FeLV, krijgen ook makkelijker oogontstekingen. Komt het steeds terug, dan zoekt de dierenarts daar verder naar.

Oogontsteking bij een kitten

Kittens krijgen vaker oogontstekingen dan volwassen katten. Het Cornell Feline Health Center schrijft dat het vooral jonge katten treft, en vaak in nesten en huizen met meerdere katten, waar kittens infecties aan elkaar doorgeven. Het herpesvirus en Chlamydia zijn bij kittens veelvoorkomende oorzaken.

Kittens jonger dan twee weken hebben hun oogjes nog dicht. Die gaan rond 10 tot 14 dagen open. Soms raakt het oog al eerder besmet, vaak via de moederpoes. Volgens PetMD zie je dan gezwollen oogleden, pus of korstjes bij de nog gesloten ogen, of een kitten dat zijn oogjes na twee weken nog niet open heeft. De pus zit dan opgesloten achter het ooglid en kan het hoornvlies blijvend beschadigen. Ga dezelfde dag naar de dierenarts. Wrik de oogjes niet zelf open. De dierenarts weekt ze voorzichtig los, spoelt het oog en laat je zien hoe je thuis verder verzorgt.

Oudere kittens met ontstoken, plakkerige ogen hebben vaak ook niesziekte. Let dan extra op eten en drinken. Een kitten dat niet eet, droogt snel uit. Bel dezelfde dag als je kitten slecht eet. Houd een ziek kitten zoveel mogelijk apart van andere katten tot iedereen beter is.

Wat doet de dierenarts bij een oogontsteking?

De dierenarts bekijkt beide ogen met een lampje en een vergrootglas en zoekt naar een vreemd voorwerp, een wondje of naar binnen gekrulde oogleden. Afhankelijk van wat hij ziet, volgen er nog testjes:

• Fluoresceïnetest. Een oranje kleurstof in het oog maakt wondjes op het hoornvlies groen zichtbaar. Die zie je anders niet.
• Traantest (Schirmer). Een papierstripje meet of het oog genoeg traanvocht maakt.
• Oogdruk meten, om een te hoge druk of een ontsteking binnen in het oog op te sporen.
• Een wattenstaafje of schraapsel van het slijmvlies, dat het lab test op herpes, Chlamydia of Mycoplasma. Dat gebeurt vooral als het niet beter wordt of als er meer katten in huis zijn.
• De traanbuis doorspoelen als het traanvocht niet goed wegloopt.

Behandeling

De behandeling hangt af van de oorzaak:

• Antibiotica als oogdruppels of oogzalf, bij bacteriën en pus. Bij Chlamydia soms ook als tablet.
• Antivirale oogdruppels of tabletten bij een ernstige of hardnekkige herpesinfectie. Lichte herpesoplevingen gaan vaak vanzelf over.
• Bevochtigende druppels, pijnstilling en een kraag bij een hoornvlieswond, zodat je kat niet aan het oog krabt.
• Ontstekingsremmende druppels alleen als de dierenarts een allergie vermoedt en een wondje of infectie heeft uitgesloten.
• Een vreemd voorwerp weghalen of, bij naar binnen gekrulde oogleden, een kleine operatie.

Volgens VCA Animal Hospitals zie je meestal binnen een paar dagen verbetering, en gaan de meeste bacteriële en virale infecties binnen 5 tot 14 dagen over. Maak de kuur wel helemaal af, ook als het oog er al goed uitziet. Stop je te vroeg, dan kan de infectie terugkomen en is die de volgende keer lastiger te behandelen. Is het oog na een paar dagen niet duidelijk beter, of juist slechter, laat het dan opnieuw nakijken.

Tips voor oogdruppels en oogzalf

• Maak het oog eerst schoon, dan blijft het middel beter zitten.
• Laat je kat vanaf achteren tegen je aan zitten of wikkel hem losjes in een handdoek. Met z'n tweeën gaat het in het begin vaak makkelijker.
• Houd het flesje net boven het oog en raak het oog niet aan met de punt.
• Geef na afloop iets lekkers. Dan wordt het moment iets minder erg.

Hoe vaak en hoe lang je druppelt, staat op het etiket of de bijsluiter. Volg die en de aanwijzingen van je dierenarts.

Ontstoken oog bij je kat zelf behandelen: wat mag wel en niet?

Een oogontsteking behandelen kun je niet zelf. Daarvoor moet eerst duidelijk zijn wat de oorzaak is, en dat ziet alleen de dierenarts. Wat je wel kunt doen, is het oog schoonhouden. Dat is fijn voor je kat, voorkomt dat de oogleden dichtplakken en helpt de druppels van de dierenarts beter te werken.

Wat je zelf mag doen

1. Kook water en laat het afkoelen tot het lauw is. Fysiologisch zout (0,9%) uit de apotheek mag ook, licht opgewarmd. Dat adviseert het Landelijk Informatiecentrum Gezelschapsdieren (LICG) voor het schoonmaken van ogen bij niesziekte.
2. Gebruik een steriel gaasje, geen watten. Watten pluizen en laten vezeltjes in het oog achter.
3. Maak het gaasje nat en veeg zacht langs de oogrand, van het oog af. Wrijf niet over het oog zelf.
4. Neem voor elk oog een nieuw gaasje, zodat je een ontsteking niet van het ene naar het andere oog veegt.
5. Laat korstjes eerst weken door het natte gaasje er even tegenaan te houden. Trek ze niet los.
6. Was je handen voor en na, zeker als je meer katten hebt.

Doe dit een paar keer per dag, of vlak voordat je de druppels van de dierenarts geeft. Het is een manier om je kat te helpen tot de afspraak, en geen vervanging ervan.

Wat je beter niet doet

• Geen oogdruppels van mensen. Druppels tegen rode ogen bevatten vaak tetrahydrozoline, een middel dat de bloedvaatjes vernauwt. Het is niet voor dieren bedoeld en kan het oog verder irriteren, waarschuwt de Amerikaanse Pet Poison Helpline. Ook andere mensendruppels kunnen conserveermiddelen of ontstekingsremmers bevatten die bij een kattenoog verkeerd uitpakken. En ze kunnen het oog tijdelijk rustiger maken, waardoor een wondje of infectie ongemerkt erger wordt.
• Geen restje oogzalf of druppels van een vorige keer, ook niet van je andere kat. VCA Animal Hospitals schrijft dat een middel dat de vorige keer hielp, nu niet hoeft te helpen en zelfs schadelijk kan zijn. Ontstekingsremmende druppels met corticosteroïden kunnen een hoornvlieswond of herpesinfectie bijvoorbeeld flink verergeren.
• Geen kamillethee. Je leest het advies vaak, ook bij verzekeraars. Maar kamille staat bij de ASPCA, de Amerikaanse dierenbescherming, op de lijst van planten die giftig zijn voor katten, met huidirritatie en allergische reacties als mogelijke gevolgen. Thee is bovendien niet steriel en er kunnen plantdeeltjes in zitten. Lauw gekookt water of fysiologisch zout doet hetzelfde schoonmaakwerk zonder die risico's.
• Geen zelfgemaakte middeltjes zoals zoutwater uit de keuken, azijn, honing of etherische olie. Die prikken in een beschadigd oog.
• Geen voorwerp zelf weghalen met een pincet of wattenstaafje, en de oogjes van een kitten niet zelf openwrikken.
• Geen pijnstillers van mensen. Paracetamol is bijvoorbeeld giftig voor katten, waarschuwt het LICG.

Is een oogontsteking bij katten besmettelijk?

Voor andere katten wel, als er een virus of bacterie achter zit. Het herpesvirus en Chlamydia gaan over via direct contact, via elkaar likken en via gedeelde voer- en drinkbakken. Houd een kat met een ontstoken oog daarom zoveel mogelijk apart, geef hem eigen bakken en was je handen nadat je hem hebt verzorgd. Bij Chlamydia behandelt de dierenarts vaak alle katten in huis tegelijk. Een oogontsteking door stof, een allergie of een wondje is niet besmettelijk.

Voor mensen is het risico klein. Het herpesvirus van de kat gaat niet over op mensen. Handen wassen na het druppelen is wel verstandig. Heb je een zwakke weerstand en krijg je zelf rode ogen terwijl je kat ziek is, overleg dan met je huisarts.

Oogontsteking bij je kat voorkomen

• Laat je kat vaccineren tegen niesziekte. Volgens het LICG verkleint die vaccinatie de kans op ziekte en worden de klachten minder heftig. Helemaal uitsluiten kan ze een besmetting niet. Hoe het schema eruitziet, lees je in wanneer je je kat moet vaccineren.
• Beperk stress bij een kat die herpes bij zich draagt. Een vaste routine en een rustig plekje helpen om opvlammingen te beperken.
• Houd stof en prikkels laag: een stofarme kattenbakvulling, niet roken in huis, geen geurkaarsen of sprays vlak bij je kat.
• Kijk na een vechtpartij of buitenavontuur even naar de ogen. Een klein krasje dat je vroeg ziet, is sneller genezen.
• Houd haren rond de ogen kort en schoon bij langharige en kortsnuitige katten, en veeg traanvocht dagelijks weg.
• Laat een nieuwe kat eerst nakijken en houd hem een tijdje apart voordat hij kennismaakt met je andere katten.

Veelgestelde vragen